اخلاص در انفاق

شرح صفحه 45 قرآن کریم، سوره بقره آیات آیات 269-265 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم. اخلاص در انفاق

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

به مهمان‌سرای خدا خوش آمدید…

پیغمبر فرمودند: «تخلّقوا باخلاق اللّه» اخلاق‌های خدا را در خودتان ایجاد کنید. یکی از اخلاق‌های خداوند، بخشندگی است. این صفحه‌هایی را که می‌خوانیم دربارۀ انفاق، ایثار و بخشش است. اما آن چیزی که به انفاق، ایثار و بخشش ارزش می‌دهد، نیت‌های ما است.

آیات را بخوانیم…

صفحۀ 45

سورۀ مبارکه بقره

آیات 269-265

آیۀ 265 : «وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ»

«وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» حکایت کسانی که انفاق می‌کنند دارایی خود را، کسانی که در جستجوی رضایت و طلب خشنودی خدا هستند و نیتشان هم همین است. «وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ» و می‌خواهند فضائل اخلاقی را در خودشان تثبیت و تحکیم کنند. حکایت این افراد «كَمَثَلِ جَنَّةٍ» به زمینی می‌ماند، به سرزمینی یا به باغی می‌ماند که «بِرَبْوَةٍ» در یک نقطۀ مرتفعی که هم نور خورشید و هم فضای باز وجود دارد، قرار دارد. «أَصَابَهَا وَابِلٌ»، «وابِلٌ» یعنی باران دانه درشت، وقتی زمین حاصلخیز است، در نقطۀ مرتفع باران دانه درشت می‌بارد. «فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ» محصول دو برابر می‌دهد. این دربارۀ کسی است که به خاطر خداوند انفاق می‌کند.

«فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ» حتی اگر باران دانه درشت نبارد و «فَطَلٌّ» باران دانه ریز -یا به قول ایرانی‌ها شبنم-، ببارد، باز هم محصول می‌دهد. کسی که به خاطر خدا انفاق کند، به اندازۀ اخلاص خود، محصول برداشت خواهد کرد. اگر اخلاص خیلی قوی داشته باشد، محصول او چند برابر می‌شود ولی اگر اخلاص کمتری هم داشته باشد، او بالاخره برداشت محصول خواهد داشت. به خاطر خدا انفاق کنید. انفاق شما با ریا و همراه منت و اذیت نباشد. «وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ» و خداوند به آنچه انجام می‌دهید بینا است. خداوند از دل‌ها و اینکه هر کس به چه نیتی انفاق می‌کند، آگاه است…

مثال دیگری که با سؤال آغاز می‌شود:

آیۀ 266 : «أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ»

«أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ» آیا کسی از شما دوست دارد که برای او باغی باشد؟ ما جواب می‌دهیم: بله، دوست داریم. چگونه باغی؟ «مِنْ نَخِيلٍ» باغی از درختان خرما، «وَأَعْنَابٍ» و انواع و اقسام انگورها، «تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ» از زیر درختان باغ، نهرها جاری است. البته که دوست داریم چنین باغی را داشته باشیم. «لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ» از انواع و اقسام میوه‌ها برای او باشد. همۀ ما چنین باغی را دوست داریم. «وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ» صاحب این باغ به سن پیری رسیده است، «وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ» بچه‌های خردسال دارد، صغیر دارد، خودش هم پیر شده است، «فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ» گردبادی به آن باغستان برخورد می‌کند، «فِيهِ نَارٌ» درآن گردباد آتش و سوزندگی است. «فَاحْتَرَقَتْ» باغستان را آتش می‌زند.

 باغ بی ثمر در قیامت نتیجۀ اعمال ریاکارانه در دنیا

این حکایت کسی است که به دلیل ریا انفاق می‌کند و یا پس از انفاق، منت می‌گذارد یا اذیت می‌کند. این مثالی است که خداوند بیان کرده است. انفاق خیلی خوب است ولی به شرط اینکه ما این بار را به سلامت به قیامت برسانیم. افراد زیادی باغ دارند، اما در قیامت یک باغ خاکسترگونه و یک باغ آتش گرفته نصیب آن‌ها می‌شود.

«كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ» اینگونه توضیح می‌دهد خداوند نشانه‌ها و آیه‌های خود را، امید است که فکر کنید و بیاندیشید.

آیۀ 267 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» این مردان و زنانی که ایمان آورده‌اید، «أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ»، بعضی انفاق می‌کنند اما غذای مانده یا لباس مندرس یا یک خوردنی نامرتب را می‌بخشند، نباید اینگونه باشد، «أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ» از پاکیزه‌ترین و دلپسندترین درآمدهایی که کسب کرده‌اید انفاق کنید.

هنگامی که برای آقا علی بن موسی الرضا علیه السلام غذا می‌آوردند، قبل از اینکه به آن دست بزنند برای دیگران از جمله غلامان و نگهبان‌ها غذا می‌کشیدند و به آن‌ها می‌دادند. اینطور نبود که غذا میل کنند و ماندۀ آن را به ایشان بدهند.

از بهترین دارایی خودتان انفاق کنید. کسب دارایی یا از راه تجارت و بنا بر آیۀ قرآن «مَا كَسَبْتُمْ» است و یا از راه کشاورزی و دامداری است. «وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ» آن دارایی‌هایی که ما از زمین برای شما خارج کردیم مثل محصولات کشاورزی –ذرت، گندم، گلابی یا سیب- یا محصولات دیگری مانند یونجه یا علف که غذای گوسفندان است و به واسطۀ آن پروار می‌شوند. پس درآمدهای ما یا از راه تجارت و داد و ستد و یا از راه کشاورزی و دامداری است. دارایی‌تان از هر کدام این دو بود، بهترین آن را انفاق کنید.

«وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ» نظرتان به آن بخش نامرغوب نرود. امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر این آیه فرمودند: «مثل کسی است که خرمای نامرغوب را با مرغوب آن مخلوط می‌کند و به فقرا می‌دهد». درست این است که خرمای مرغوب را به فقرا بدهید. وقتی امام زین العابدین علیه السلام صدقه می‌دادند، دست خود را می‌بوسید، از ایشان دلیل آن را پرسیدند، فرمودند: این صدقه به دست خدا می‌رسد.

بندگان خدا را تحقیر نکنید. از بهترین‌ها، بهترین لباس و بهترین غذا انفاق کنید. «تَيَمَّمُ» یعنی قصد کردن. و قصد نکنید «الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ» یک غذا یا یک لباس نامرغوب را انفاق کنید. نیتتان آنجا نباشد. «وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ» شما خودتان هم این غذا را نمی‌خورید. اگر خودتان هم باشید این لباس را نمی‌پوشید. «إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ» مگر با اغماض، کراهت، بی‌میلی و ناچاری باشد. «وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ» و همه بدانید که خداوند به انفاق و ایثار شما نیازی ندارد، او ستایش شده است.

آیۀ 268 : «الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ»

« الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ»، وقتی در مساجد پول جمع می‌کنند، به هم می‌گویند مواظب باشید، الان شیطان به سراغتان می‌آید. شیطان می‌گوید: چرا می‌خواهید انفاق کنید؟ شما کور هستید، کچلی و پیری دارید، بچه و نوه دارید، پولتان را در این موارد خرج کنید. یا در بانک بگذارید تا به آن اضافه بشود. «الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ» به هنگام انفاق شیطان می‌آید وسوسه می‌کند شما را به تهی دستی، «وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ» و سفارش می‌کند به اشرافی‌گری، به زشت‌کاری. چون وقتی پول انباشته می‌شود، فرد متحیر می‌شود که با پول خود چه کاری بکند، پس به دنبال هوسرانی، شهوترانی و زشتکاری می‌رود. «وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا» اما در مقابل، خداوند وعدۀ مغفرت و لطف به شما می‌دهد. «وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ» و خداوند گستراننده و گشایش دهندۀ دانا است.

خیلی عجیب است که در میان آیات انفاق،آیۀ حکمت آمده است:

حکمت و فهم درست، پاداش انفاق کنندگان

آیۀ 269 : «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ»

«يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ» خداوند به هر که بخواهد حکمت می‌دهد. مفسران این معنا را برداشت کرده‌اند که هر کس انفاق کند، خداوند به او حکمت و فهم درست می‌دهد، این یکی از مزدهای انفاق کنندگان است. «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ» می‌دهد حکمت را به هر که بخواهد، «وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا» و به هر که حکمت داده شد خیر فراوان داده شده است. «وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ» و این را نمی‌فهمند، پند نمی‌گیرند مگر خردمندان، اندیشمندان. افرادی که سطحی فکر می‌کنند این مفاهیم را نمی‌فهمند.

خدانگهدار شما…

جلسه بعد