رسالت مسلمین در غیاب پیامبر (ص) شرح صفحه 68 قرآن کریم

شرح صفحه 68 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 148-141 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

جنگ –کشتن، کشته شدن، اسارت، جراحت، کسادی …– مورد ناخوشایندی است. اما از نگاه دیگر و با دقت درمی‌یابیم که میدان جنگ، میدان پرورش و تربیت انسان‌ها و تجدیدنظر در زندگی‌ها است. درست است که جنگ اُحد با شکست تمام شد؛ ولی برکات زیادی داشت. اولین آیۀ این صفحه، دربارۀ یکی از برکات جنگ اُحد است.

می‌فرماید:

صفحۀ 68 قرآن کریم

سورۀ مبارکه آل‌عمران

آیات 148-141

آیۀ 141 : «وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ»

«وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا» در این جنگ، خداوند، عیب‌ها و گناهان مؤمنان را پاک کرد. «تَمحِیص» یعنی پاک کردن از عیب. «وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ» و به تدریج زمینۀ نابودی کافران را فراهم کرد. درست است که در جنگ اُحد، کافران شکست نخوردند. اما همین جنگ بود که زمینۀ جنگ خندق را فراهم کرد.

شامگاه جنگ ‌اُحد است. همه غم زده و ناراحت هستند. شهدا را به خاک سپردند. همۀ خانواده‌ها عزادار هستند. همۀ روحیه‌ها ضعیف است. این آیه می‌فرماید: فکر نکنید امت‌های قبلی که توانستند قله‌های کمال را تسخیر کنند، به راحتی این کار را کردند.

آیۀ 142 : «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ»

«أَمْ حَسِبْتُمْ» آیا می‌پندارید «أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ» که به بهشت وارد می‌شوید، «وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ» بدون اینکه خداوند مشخص کند که مجاهدان و صابران چه کسانی هستند… همه در ادعا می‌گویند که ما مجاهد، مؤمن و متّقی هستیم، اما در عمل است که روشن می‌شود مجاهد کیست؟، فراری کیست؟، ترسو کیست؟، شجاع کیست؟…

آیۀ 143 : «وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ»

«وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ» مسلمان‌ها! شما قبل از اینکه به اُحد بیایید، بسیاری از شما آرزوی شهادت می‌کردید، و هنوز به طور جدی با مرگ روبرو نشده بودید، اظهار می‌کردید که «ما طالب شهادت هستیم»! «فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ» اما در میدان جنگ به طور جدی، مرگ را با چشمانتان دیدید. این یک میدان امتحان هست؛ که انسان گاهی در حد اظهار کردن، موردی را بیان می‌کند، ولی در میدان واقعی می‌بیند که آن توان و آمادگی را ندارد، و باید خود را بازسازی کند…

آیۀ 144 : «وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ ۚ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ ۚ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا ۗ وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ»

«وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ» و محمد صلی الله علیه و آله و سلم نیست مگر فرستادۀ خدا، «قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ» قبل از او هم رسولانی آمده‌ بودند. «أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ»، در گرماگرم جنگ اُحد، به چهرۀ پیامبر آسیبی وارد شد که باعث شد چهرۀ حضرت خونین شود. مَصعَب بن عمیر –که شباهت سیمایی زیادی با پیامبر داشت– به کمک آمد. مَصعَب کشته شد. دشمن هم گمان کرد که پیامبر اسلام را کشته است و فریاد زد که «قُتِلَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله و سلم». این خبر باعث تضعیف روحیۀ رزمندگان اسلام و تقویت روحیۀ مشرکان شد.

آیه نازل شد؛ حال اگر پیامبر بمیرد یا کشته شود، شما از اسلام و از آیین الهی دست برمی‌دارید؟! خدا که کشته نشده است!! «أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ» اگر پیامبر بمیرد یا کشته شود، «انْقَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ» به پشت سر بر می‌گردید؟ از اسلام دست می‌کشید؟ «وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا» البته هر کسی به عقب برگردد به خدا ضرر نمی‌رساند، به خودش سیلی زده است. «وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ» و خداوند به زودی پاداش می‌دهد به استقامت کنندگانِ در جنگ اُحد، که ایستادگی کردند و نعمت خدا را –که اسلام بود– سپاسگزاری کردند.

آیۀ 145 : «وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا ۗ وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا ۚ وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ»

«وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا»، یکی از پدیده‌های مهم جنگ، مسئلۀ ترس از مرگ است. می‌فرماید: مرگ دست خدا است. در یک کتابی، در یک نوشته‌ای، سرنوشت همه نوشته شده است، اینکه چه کسی، در چه زمانی و کجا از دنیا خواهد رفت! نمی‌شود از آن فرار کرد…

«وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا» گفتیم در جنگ اُحد، بعضی دنبال غنائم بودند. این آیه می‌فرماید: و هر کس پاداش دنیایی می‌خواهد، مقداری از آن را به او می‌دهیم. اکثراً هم برای خدا و به خاطر اسلام به میدان مبارزه آمده بودند. «وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا» و هر کس ثواب و پاداش آخرت را می‌خواهد، از آن پاداش به او می‌دهیم، «وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ» و به زودی پاداش می‌دهیم به سپاس‌گویان، کسانی که قدر اسلام را دانستند و پای پرچم اسلام ایستادگی کردند.

ضمناً مسلمان‌ها! یک نگاهی به تاریخ بکنید؛ امت‌های قبل هم پرچم ادیان آسمانی را با خون، جانفشانی و فداکاری خودشان در اهتزاز نگه داشتند.

آیۀ 146 : «وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا ۗ وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ»

«وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ» چه بسا پیامبرانی که «قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ» در رکاب آن‌ها جنگیدند خداباورانِ –رِبّی یعنی خدایی– بسیار، «فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» در مقابل حوادثی که در راه خدا به آن‌‌ها وارد شد، احساس سستی نکردند. «وَمَا ضَعُفُوا» اعلام ناتوانی نکردند، «وَمَا اسْتَكَانُوا» تسلیم نشدند، «وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ» و خداوند صابران را دوست می‌دارد.

آیۀ 147 : «وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ»

و سخن آن‌ها تنها این بود: پروردگارا! گناهان ما را بیامرز. به قول امروزی‌ها، فرافکنی نمی‌کردند که این شکست تقصیر خداست، یا شکست تقصیر پیامبر است. به خودشان برگرداندند. پروردگارا! گناهان ما را بیامرز و افراط ها و اسراف‌های ما را و اینکه ما به دنیا طمع کردیم را بیامرز. «وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا» و گام‌های ما را استوار بدار «وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ» و نصرت بده به ما در برابر کافران.

آیۀ 148 : «فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ ۗ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ»

«فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا» و در برابر، خداوند پاداش دنیا را به آن‌ها داد «وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ» و بهترین پاداش آخرت را، «وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ» و خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد.

در ظاهر جنگ اُحد تلخ بود. اما درس‌های شیرینی داشت؛ حتی بعضی از مفسران در حدیثی گفته‌اند که در خواب پیامبر را دیدند که شما دوست می‌داشتی در اُحد رزمندگان پیروز شوند یا شکست بخورند؟ وقتی حضرت دستاوردهای شکست را در کنار پیروزی می‌گذاشت، آن پیروزی به شکست متمایل بود. گاهی در شکست‌ها، شیرینی‌هایی است که انسان در آینده متوجه آن‌ها می‌شود.

(شرح صفحه 68 قرآن کریم)

در اینجا دعا می‌کنیم برای همۀ عزیزانی که در طی سال‌های دفاع مقدس، جانفشانی کردند، از روی اخلاص جان، جوان و هستی خودشان را دادند، و ما مدیون آن‌ها هستیم…

خدانگهدار شما…

جلسه بعد