بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

وقتی مسلمانان در جنگ اُحد شکست خوردند، یک میدان رسانه‌ای فعالی برای مشرکان، منافقان و یهودیان باز شد و آن‌ها شروع به سرزنش مسلمانان کردند؛ آن‌ها دین، رهبر و حتی خود مسلمانان را سرزنش می‌کردند. پی‌درپی برای تضعیف روحیۀ مسلمان‌ها پیام می رسید. لذا آیات این صفحه برای تسکین و دلداری و تقویت روحیۀ مسلمان‌ها است.

صفحۀ 69 قرآن کریم

سورۀ مبارکه آل‌عمران

آیات 153-149

آیۀ 149 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» ای کسانی که ایمان آورده‌اید!، «إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا» اگر از کافران اطاعت کنید، متمایل به کافران شوید، «يَرُدُّوكُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ» آن‌ها شما را به قبل‌ها –به زمان جاهلیت– برمی‌گردانند! «فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ» این دفعه زندگی خسارت‌باری پیدا می‌کنید.

آیۀ 150 : «بَلِ اللَّهُ مَوْلَاكُمْ ۖ وَهُوَ خَيْرُ النَّاصِرِينَ»

«بَلِ اللَّهُ مَوْلَاكُمْ» مولای شما «اللّه» است. چرا خود را باخته‌اید؟ «وَهُوَ خَيْرُ النَّاصِرِينَ» و او بهترین یاری کنندگان است.

آیۀ 151 : «سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ۖ وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ ۚ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ»

«سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ» نترسید به زودی ما در دل مشرکان ترس می‌اندازیم. طولی نکشید که جنگ خندق رخ داد و مشرکان به سبب این رعب الهی، شکست خوردند و با ذلّت به سمت مکه برگشتند. این وعدۀ خدا است. «سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا» چرا رعب را بر دل آن‌ها می‌اندازیم؟ چون بدون دلیلی که از آسمان آمده باشد، برای خدا شریک قائل می‌شوند. این‌ها نقطۀ اتکا و دل آرامی ندارند.

«وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ» این دشمنان شما، جایگاهشان آتش است. «وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ» و بد جایگاهی دارند ستمگران.

همچنان دل مسلمان‌ها در آشوب است. از یکدیگر سؤال می‌پرسند: برادرها! خداوند به ما وعده داده بود همانگونه که در بدر پیروز شدیم، در اُحد هم پیروز می‌شویم، پس چرا این اتفاق نیافتاد؟ پیغمبر وعده داده بود که پیروز می‌شویم، پس چرا پیروز نشدیم؟ این حرف دست به دست می‌گشت، دهان به دهان، در خانه‌ها، در مجالس، وعدۀ خدا چه شد؟ نکنند همۀ وعده‌های خدا اینگونه باشد؟ نکند آیین مسلمانی ضعیف است؟

این آیه ماجرای جنگ اُحد را تحلیل می کند:

می فرماید:

آیۀ 152 : «وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ ۖ حَتَّىٰ إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ ۚ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ۚ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ ۖ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ ۗ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ»

«وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ» خداوند وعده‌اش را راست انجام داد. «إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ» آن هنگام که به اذن پروردگار، شما حس دشمن را گرفتید در آغاز جنگ، دشمن را متلاشی کردید، پیروز شدید، «حَتَّىٰ» تا رسید به زمانی که «إِذَا فَشِلْتُمْ» سست شدید، شل شدید. «وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ»، پنجاه نفر مأموریت داشتند که شکاف کوه را حراست و حفاظت کنند. بین آن ۵۰ نفر اختلاف افتاد. چهل و چند نفر متخلف، آن منطقه را رها کردند و برای جمع‌آوری غنائم آمدند. فقط 6-7 نفر ماندند، که آن‌ها هم به شهادت رسیدند.

«تَنَازَعْتُمْ»، دلایل شکست در خود شما است. شما آن قوت و اقتدار خودتان را از دست دادید. شل شدید. بینتان اختلاف افتاد. «وَعَصَيْتُمْ» شما از فرمان فرمانده –که یا پیامبر و یا فرماندۀ آن ۵۰ نفر بوده است– نافرمانی کردید. دلایل شکست این‌‌ها است.

«مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ» بعد از اینکه خداوند پیروزی را به شما نشان داد، شما شاهد پیروزیتان بودید، خودتان کوتاهی کردید. تلاش و استقامت کردید، پیروزی را به دست آوردید، اما همت نکردید که این پیروزی را نگه دارید. به دست آوردن پیروزی یک حرف است، نگه داشتن انقلاب و پیروزی یک حرف دیگر است.

«مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا» بعضی از شما دنبال دنیا هستید. همان‌هایی که دنبال غنائم رفتند، «وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ» و بعضی از شما دنبال آخرت هستند. «ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ» حالا که شما کوتاهی کردید، شل شدید، بین شما اختلاف افتاد، دنبال دنیاطلبی رفتید، خدا هم پیروزی را از شما گرداند و به شکست تبدیل کرد. «لِيَبْتَلِيَكُمْ» تا بیازماید شما را، «وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ» البته خداوند بخشید شما را از روی رحمتش، «وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ» و خداوند نسبت به مؤمنان لطف و فضل دارد.

آیۀ 153 : «إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَىٰ أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَىٰ مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ ۗ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ»

یک صحنۀ دیگر؛

«إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَىٰ أَحَدٍ»، به خود بیایید! یادتان نرود! آن هنگام که دشمن هجوم آورد و شما فرار کردید. به کجا فرار کردید؟ به کوهها! اصلاً یاد بقیۀ دوستانتان نبودید. به فکر برادرانتان نبودید. یاد پیغمبر نبودید. فقط به فکر جان خودتان بودید. «إِذْ تُصْعِدُونَ» از کوه بالا می‌رفتید و فرار می‌کردید و توجه نداشتید به کس دیگری …

«وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ» پیامبر هم پشت سر شما صدا می‌زند شما را. من پیغمبر هستم؛ مسلمان‌ها، رزمندگان اسلام! اینجا بود که به خاطر این کوتاهی‌های شما، دنیاطلبی، اختلاف، سستی، «فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ» خداوند اندوهی روی اندوهی برای شما آورد. یک اندوه شکست در اُحد، و یک اندوه دیگر از دست دادن برادران و عزیزانمان. یک اندوه ترس از حملۀ دوباره … خداوند اندوه روی اندوهی آورد. این‌ها دستاورد کارهای خودتان است.

«لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَىٰ مَا فَاتَكُمْ» تا غصه نخورید برای چیزی که از دست دادید. «وَلَا مَا أَصَابَكُمْ» غصه نخورید برای مصائبی که به شما رسید. بروید دلیل آن را کشف کنید. دلیل آن در خودتان است. اگر جبران کنید، خداوند دوباره رحمت و نصرت خود را به شما برمی‌گرداند. «وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ» و خداوند آگاه است نسبت به آنچه انجام می‌دهید.

خدا قسمت کند به مدینه و به بازدید شهدای اُحد برویم. آنجا از نزدیک این صحنه‌ها را ببینیم. صحنه‌هایی که برای تاریخ اسلام تا روز قیامت عبرت آمیز است. «سنت خدا» نصرت است. اما زمینۀ نزول نصرت و رحمت را باید خودمان با همدلی، مقاومت، ایستادگی، فرمانبری و با اطاعت فراهم کنیم. این نکته‌ها رازهای نزول رحمت و نصرت خدا است.

(شرح صفحه 69 قرآن کریم)

خدانگهدار شما…

جلسه بعد