انتظارات قرآن از ما
انتظارات قرآن از ما
قرآن کریم برای تحقق وعدههایی که دادهاست، از ما انتظاراتی دارد که ما با برنامهای ساده، در راستای محقق کردن آنها میتوانیم گام بـرداریم ان شـاء اللّه. آشنایی با انتظارات قرآن از ما موضوع مهمی است که به آن می پردازیم.
بسم اللّه الحمن الرحیم
قرآن حکیم، آخـرین پیام الهی، برنامهای جـامع بـرای زندگی و سعادت اخروی است که در سرنوشت مسلمانان نقش بزرگی را ایفا میکند. این کتاب در ماه رمضان فرو فرستاده شد تا مردم را با دلایلی آشکار، راهبر به سوی حق و میزانی برای تشخیص حـق از باطل باشد[بقره۵۸۱/]. خداوند کسانی را که ایمان آوردهاند، فرامیخواند که این آیات قرآن را بشنوند تا به آنها حیات بخشیده شود[انفال/ ۴۲] و به وسیلهی قرآن مردم را از تاریکیها به سوی روشنایی بیرون میآورد[ابراهیم۱/]، وبه آنـچه بـرای مؤمنان مایهی درمان و رحمت است[اسراء۲۸/] رهنمون میسازد.
اما این کتاب هم برای تحقق وعدههایی که دادهاست، از ما انتظاراتی دارد که ما با برنامهای ساده، در راستای محقق کردن آنها میتوانیم گام بـرداریم ان شـاء اللّه. آشنایی با انتظارات قرآن از ما عبارتانداز:
1.قرائت قرآن:
خداوندا در قرآن میفرماید:«هر اندازه که برای شما آسان است، به قرائت قرآن بپردازید»[مزمل۰۲/]پس وظیفهی هر مسلمان است که قـرآن را بـخواند؛ زیاد و با طهارت بخواند، مستمر و با اخلاص بخواند، و از همه مهمتر با عشق بخواند؛ عشق به خالق هستی و عشق به وجودی که احد، صمد، لایزال و لا یتناهی است. امام باقر(عـلیه السـلام)دربـارهی قرائت قرآن فرموده است: «در شـبانه روز، حـداقل پنج آیه از قرآن را بخوانیم».
۲. تلاوت قرآن از ابتدا تا انتهای آن:
ما موظفیم که همهی مضامین کتاب الهی را از اول تا آخر بخوانیم. در ترتیب سورهها و آیـات قـرآن، حـکمتها و رازهایی وجود دارند که خواندن آنها به ایـن تـرتیب، بر کارت فراوانی را به همراه دارد.
۳. ترتیل قرآن با دقت:
هر آیهای را که میخوانیم، باید کمی مکث کنیم و آنگاه بـه سـراغ آیـهی بعدی برویم. باید بدانیم که هر آیه، معنای خود را دارد، یـا شاید هشداری در آن نهفته باشد که با کمی دقت بتوان به آن دست یافت؛ پس نباید با شتاب از آیات بـگذریم، بـدون آنـکه پیغام خداوند را دریافت کرده باشیم.این هم یکی دیگر از انتظارات قرآن از ما ست.
۴. تدبر در آیات قرآن:
با فهم مـعنای لغـوی آیات قرآن، دریچهای برای درک فحوای معنای آنها بازمیشود. امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) میفرماید:«علیکم بالدّرایات لا بـالرّوایات»[کـنز الفـوائد؛بحار الانوار،ج۲:۰۶۱] بر شماست که درایت کنید، نه فقط به نـقل و حـکایت بـپردازید.
پشت ظاهر هر آیهای، معانی پنهان و مفاهیمی وجود دارند که مغز آن آیه محسوب مـیشوند و بـا درک آنـها میتوان به باطن کلام الهی راه یافت. ائمهی معصوم(علیهم السلام)، تلاوت بدون تدبر را بـی ثـمر دانستهاند و باید برای فهم آیات قرآن، از هدایتهای پیامبر اعظم و اهلبیت پاک ایشان(صلوات اللّه عـلیهم اجـمعین)، و راهنماییهای عالمان فرزانه و مفسران روشن ضمیر استفاده کرد و فهم متشابهات آن را به صاحبان قـرآن، یـعنی اهلبیت پیامبر(ص)، واگذار کرد.
برای تدبر در قرآن، اولین گام استفاده از ترجمهی آن اسـت. تـعداد کـلمات قرآن حدود ۸۷ هزار کلمه است که اگر کلمات تکراری آن را در نظر نگیریم، حدود ۱۱ هزار کلمه مـیشود. از ایـن تعداد نیز کمتر از هزار کلمهی آن پر تکرار است. با برنامهای کوتاه مدت، مـیتوان بـا مـعنای این هزار کلمه آشنایی پیدا کرد. بدین ترتیب، معنای بیش از ۸۰ درصد کلمات قرآن را خواهیم فهمید. خـوشبختانه مـؤلفین کـتابهای جدید التألیف آموزش قرآنکه برای دورههای ابتدایی و راهنمایی تهیه شداند، به ایـن مـهم توجه خاصی داشتهاند.
۵. توجه به آیات قرآن:
یکی از انتظارات قرآن از ما این است که هنگام تلاوت قرآن، باید سکوت کنیم و با تمام جـان و دل آن را شـنید و به آن توجه داشت. خداوند در قرآن مجید میفرماید:«و چون قرآن قرائت شـود، هـمه به آن گوش فرا دهید و سکوت کنید؛ بـاشد کـه مـورد لطف و رحمت حق واقع شوید»[اعراف۴۰۲/].
۶. تـأثیرپذیری از آیـات قرآن:
روحیه و خلقوخوی ما، باید از قرآن متأثر شود. در سورهای از قرآن آیهای متناوبا آمـدهاست: «و مـا قرآن را برای اندرز بر فـهم، آسـان کردیم، آیـا پنـدپذیری هست؟»[قـمر۷۱/،۲۲،۲۳و۰۴].
تأثیر گذاری قرآن بر ما بـاید ایـن چنین باشد که چون مؤمنان، وقتی ذکری از خدا شود، دلهایشان ترسان و لرزان گـردد و چـون آیات خدا را بر آنها تلاوت کـنند، بر مقام ایمانشان افـزوده شـود[انفال۳/]، از آیات قرآن متأثر باشیم. در تـاریخ اسـلام فراوان دیده شده است که چه بسیار بودند افرادی که با خواندن یـا شـنیدن یک آیه، منقلب شده و تـحت تـأثیر آیـات الهی قرار گـرفتهاند. داسـتان مشهور فضیل عیاض یـکی از هـمین موارد است. شخص سارق در نیمهشبی به قصد دزدی وارد خانهای شد و مشاهده کرد، صاحبخانه در کـنار روشـنایی شمع، آیاتی از قرآن را تلاوت میکند؛ آیـهای از سـورهی حدید بـا ایـن مـعنا که: آیا وقت آن نـرسیده است که دلت را با یاد خدا نرمکنی[حدید۶۱/] فضیل تأملی کرد و پیش خود گفت،چرا، وقت آن رسـیدهاست. سـپس برگشت و توبه کرد.
از اینگونه داستانها، قـرآن پژوه حـوزهی عـلمیه، حـضرت آیـت الله کریمی جهرمی، خـاطرات بـسیاری دارد که در کتاب«نمونههایی از تأثیر و نفوذ آیات قرآن»، گردآوری کردهاست. برای مثال، هرگاه ما با شنیدن آیـهای از قـرآن بـتوانیم بر خشم خود مسلط شویم، یا لب بـه سـتایش خـداوند بـاری تـعالی بـگشاییم، و امثال آن، میتوانیم این انتظار قرآن را برآورده سازیم.
۷. آموزش آیات قرآن:
مسؤلیت آن در ابتدا با پیامبراعظم(صلی اللّه علیه و اله و سلم) بوده است. ایشان از اولین روزهای بعثت، هر مسلمان شـایستهای را مییافت که دلش به نور ایمان روشن شده است، مأمور آموزش قرآن میکرد. جعفر بن ابی طالب مصعب بن عمیر، ابوذر غفاری ازجملهی آن معلمان بودند. در اینباره، رسولاکرم(صلی اللّه علیه وآله) فـرموده اسـت:«خداوند،معلمان قرآنی را منزلتی ویژه در بهشت میدهد.» همچنین از امام باقر(علیه السلام) نقل شده است: «شخصی با شگفتی در قیامت، نامهی عمل خود را میخواند و شادمانی میکند. فرشتهای از او میپرسد: تو را چـه شـده است؟ میگوید: کاری را که نکردهام، در این جا برایم ثبت شده است. من در دنیا به ۱۰ نفر قرآن، آموزش دادهام، اما این جا عدد یک میلیون را نـشان مـیدهد. فرشته پاسخ میدهد: تو بـه ۱۰ نـفر قرآن آموختی؛ یکی از آنها به صد نفر و یکی از آن صد نفر به هزار و…به تو بگیم که تمام کسانی که به واسطهی این ۱۰ نفر تـا روز قـیامت آموزش قرآن دیدهاند، در نـامهی عـمل تو ثبت شده است.»
امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) هم فرموده است: «پدر باید به فرزند خود قرآن بیاموزد»[نهج البلاغه،حکمت ۱۹۳]. از وظایف ما این است که قرآن را به مردم دنیا مـعرفی کـنیم و برای آموزش آن، از همهی ابزارهای جذاب و فناوری نوین آموزشی استفاده کنیم تا این انتظار قران دربارهی آموزش آن، به یاری خداوند برآورده شود. البته این مسئولیت بسیار سنگینی است.
۸. عمل به قـرآن:
او امـر و نواهی قـرآن برای شفای دلها، تعالی روح و تضمین سعادت دنیا و آخرت انسانها، واجب و حرام شده است.تلاوت قرآن به قـصد عمل به آیات آن،انتظاری است که هیچگاه پایانی ندارد و با اسـتمرار در عـمل و تـنظیم برنامهای برای زندگی،براساس آن میتوان این انتظار را پاسخداد. زندگی قرآنی براساس فهم عمیق معنای ایات قرآن و انـطباق مـفاهیم آن با مسائل روزمره، نسخهای است که باید عملی شود تا آمرزش الهی را در پی داشـتهباشد.
۹. بـه یـاد داشتن قرآن:
وحی الهی، کتاب یاد است. قرآن میفرماید:«و مانند آنها نباشید که به کـلی خدا را فراموش کردند و خدا هم نفوس آنها را از یادشان برد. آنان به حقیقت بـدکاران عالمند»[حشر۹۱/].انسان مـوجودی فـراموشکار و در معرض انواع غفلت و نسیانهاست. این غفلتها موجب از خودبیگانگی و خدا فراموشی میشود و هدف از خلقت، وجود نعمات طبیعی، روز واپسین قیامت، و…راز یاد میبرد. انتظار قرآن این است که یاد خدا و یاد قیامت، همیشه در خـاطر ما باشد.
۱۰. اقامه:
قرآن میفرماید: «دین خدا را بر پا دارید»[شوری۳۱/]. و در جای دیگر فرموده است: «و نماز را به پا دارید»[بقره۳۴/]. همچنین در آیهای آمدهاست:«و چنان چه اهل کتاب به دستور تورات و انجیل خودشان و قـرآنی کـه از سوی پروردگارشان به سوی آنها نازل شده است، قیام میکردند، البته از هر گونه نعمتی برخوردار میشدند»[مائده۶۶/].
و اما اقامه که به معنای برپا داشتن است، نیازمند صرف وقت و انرژی، مـراقبت، ازخـودگذشتگی، اطلاعرسانی و تبلیغ است. نوری که بعد از قرنها روشنی آن به ما رسیده است، با غفلت ما، کمسو میشود، و پرچمی که هزاران سال، با اقامهی مؤمنین برافراشته مانده است، با خـمیدگی مـا، اهتزاز آن از جلوهگری خواهد افتاد. قرآن از ما انتظار دارد، وقتی در روز محشر به صورت جوانی زیبا با آن روبهرو میشویم، بارویی گشاده به ما بنگرد و شفیعمان در آن هنگامهی بزرگ باشد؛ ان شاء اللّه.
مـنابع
۱.قـرآن مـجید.
۲.نهج البلاغه.
۳.بحارالانوار.
۴.کنزالفوائد.
