ویژگی‌های بندگان خدا

شرح صفحه 52 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 22-16 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

یکی از کلید واژه‌های مهم قرآن موضوع «تقوا» است که ۲۵۵ بار هم در قرآن به کار رفته است. یک مسلمان باید دربارۀ تقوا مطالب زیادی را بداند.

«متّقین» چه کسانی هستند؟ توضیح آن را در این صفحه خواهیم خواند:

صفحۀ 52 سورۀ مبارکه آل‌عمران آیات 22-16

آیۀ 16 : «الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ»

«الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا» متّقین کسانی هستند که می‌گویند پروردگارا ما ایمان آوردیم، «فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا» گناهان ما را بیامرز. البته اینطور نیست که متّقین گناه نمی‌کنند، بلکه بلافاصله بعد از گناه پوزش می‌طلبند، عذرخواهی و توبه می‌کنند، اشک می‌ریزند، تضرع می‌کنند و نمی‌گذارد که گناهانشان انباشته شود. این موارد از نشانه‌های افراد «باتقوا» است.

بالاخره انسان شهوت دارد، غضب دارد، هوس و حرص دارد، به بیراهه می‌رود؛ ولی اگر متقی باشد زود التماس می‌کند و از خداوند طلب بخشش می‌کند.

«وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ» پروردگارا! برهان ما را از عذاب آتش…

آیۀ 17 : «الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنْفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ»

«الصَّابِرِينَ»، صفت دیگر متّقین صبر و استقامت است. به هنگام گناه می‌ایستند و گناه نمی‌کنند ولی در انجام تکلیف می‌ایستند و تکلیف را انجام می‌دهند. همچنین در حوادثی مثل میدان جنگ خود را نمی‌بازد…

«وَالصَّادِقِينَ» متّقین اهل صداقت هستند، دورو و منافق نیستند. «وَالْقَانِتِينَ» و در پیشگاه پروردگار خاضع و فروتن هستند. سرکشی نمی‌کنند. «وَالْمُنْفِقِينَ» چیزی را که خدا به ایشان داده، مانند دارایی، استعداد، سواد و آبرو را به نیازمندان هم می‌دهند. «وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» و در سحرگاهان استغفار می‌کنند.

حدیثی که فکر می‌کنم از امام باقر علیه السلام است، روایت شده که فرمودند: «اگر فردی یک سال نماز شب بخواند و در قنوت نماز وِتر سیصد بار «استغفر الله ربی و اتوب الیه» را بگوید، او مصداق آیۀ «وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» خواهد بود». پیامبر عزیز ما که در قلّۀ بندگی است، حداقل روزی هفتاد بار استغفار می‌کردند.

آیۀ 18 : «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ ۚ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ»

«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ»، «شَهِدَ اللَّهُ» خداوند گواهی می‌دهد. گواهی دادن انسان‌ها، فرشته‌ها و مخلوقات به یک شیوه -مثلاً با زبان- است، ولی جنسِ گواهی دادن خدا فرق می‌کند. خداوند با ایجاد یک نظام هماهنگ گواهی می‌دهد که «أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ» جز او معبودی در عالم نیست. «وَالْمَلَائِكَةُ» و فرشتگان هم گواهی می‌دهند. «وَأُولُو الْعِلْمِ» دانشمندان هم به یکتایی خداوند گواهی می‌دهند. «قَائِمًا بِالْقِسْطِ» در حالی که خداوند قیام کرده به عدل در جهان پهناور، هم در تکوین و هم در تشریع…

مجدداً به یکتایی خدا اشاره دارد: «لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ»…

ما فرصت اینکه تفسیر این آیات را بیان کنیم، نداریم. مطالبی که گفته می‌شود، چیزی در حد همان ترجمه است. برای تفسیر باید به سراغ کتاب‌های تفسیر برویم.

«هُوَ الْعَزِيزُ» او توانا است، «الْحَكِيمُ» خلقت و شریعت او بر اساس حکمت و هدف است.

آیۀ 19 : «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ ۗ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ۗ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ»

«إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» در نزد خداوند، «دین» به معنای «تسلیم حقایق بودن» است. بر این اساس، اسم همۀ ادیان آسمانی «اسلام» است. ولی آخرین و جامع‌ترین دین که پیامبر عزیز اسلام آوردند، به اسلام شهرت پیدا کرده است. در صورتی که بقیۀ ادیان هم اسلام هستند.

اسلام چیست؟ حدیثی است که می‌فرماید: «الْإِسْلَامُ هُوَ التَّسْلِيمُ» اسلام یعنی تسلیم حقایق باشید. این اسلام است…

سؤال: پس چرا پیروان ادیان تا این حد با هم اختلاف دارند؟ حتی گاهی همدیگر را می‌کشند! یا با هم قهر می‌کنند!

جواب:

«وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ» اختلافات مذهبی‌ها و دیندارها نیست «إِلَّا» مگر برای این موضوع: «مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ» اختلافات مذهبی‌ها بر سر جهالت و به خاطر نادانی نیست، بلکه بعد از آنکه علم پیدا کردند با هم اختلاف پیدا می‌کنند.

چرا؟ «بَغْيًا»یعنی از روی حسادت، «بَغْيًا» یعنی از روی ستم. می‌داند حقیقت و راه درست چیست، ولی پشت می‌کند و اعراض می‌کند. «بَغْيًا بَيْنَهُمْ» به خاطر آن حسادتی که بینشان وجود دارد. «وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ» و هر که آیات خدا را انکار کند، به آیات خدا کفر ورزد، «فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ» باید بداند که خداوند حسابش خیلی پرسرعت است.

آیۀ 20 : «فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ ۗ وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ ۚ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا ۖ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ ۗ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ»

«فَإِنْ حَاجُّوكَ» ای پیامبر! حالا همین افراد ستیزه‌جو، مثل یهودی‌ها و مسیحی‌هایی که به مدینه آمده بودند و انتظار می‌کشیدند تا با آمدن پیامبر اسلام ایمان بیاورند، به لجاجت روی آوردند؛ ای پیامبر! اگر ایشان با تو بحث و گفتگو و محاجه کردند، «فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ» بگو من تسلیم الله هستم. از همان اول اعلام کن که در بحث کردن، من تسلیم اللّه هستم. «وَمَنِ اتَّبَعَنِ» پیروان و اصحاب من هم تسلیم خداوند هستند.

«وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْأُمِّيِّينَ»،«الْأُمِّيِّ» یعنی بی‌سواد، درس ناخوانده. در اینجا منظور مشرکین هستند. به اهل کتاب -به مسیحی‌ها و یهودی‌ها- و مشرکین بگو: «أَأَسْلَمْتُمْ» آیا تسلیم حق می‌شوید؟ «فَإِنْ أَسْلَمُوا» اگر تسلیم شدند، «فَقَدِ اهْتَدَوْا» قطعاً هدایت یافتند؛ «وَإِنْ تَوَلَّوْا» اما اگر تسلیم نشدند، زیر بار حق نرفتند، «فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ» وظیفۀ تو همین تبلیغ است. تو که نمی‌توانی یک آمپولی درست کنی و ایمان را تزریق کنی…! وظیفۀ تو ابلاغ است، این پیام را برسانی، حالا یا می‌پذیرند یا نمی‌پذیرند. «وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ» و خداوند به بندگانش آگاه است. آگاه است که چه کسی حق را می‌پذیرد و چه کسی لجاجت می‌کند…

آیۀ 21 : «إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ»

«إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ» آیا مشرکان، یهود و نصارا به غیر از اینکه در بحث مخالفت کنند، کار دیگری هم می‌کنند؟ بله، به خشونت دست می‌زنند و شما را می‌کُشند. جایی که منطق نباشد یا از تمسخر، تحقیر، تطمیع و یا از تهدید استفاده می‌کنند. مذهبی‌ها باید این را بدانند که نگهداشت دینشان کار بسیار سختی است. «إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ» آنان که آیات خدا را انکار می‌کنند، «وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ» و می‌کشند پیامبران را به ناحق، «وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ» غیر از پیامبران، مبلغان دین را هم می‌کُشند. کسانی که امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند را هم می‌کشند. ما در همین جامعۀ خودمان یا در نظام جهانی مسلمان‌ها می‌بینیم که بسیاری از مظلومان تنها به جرم هواداری از حق، کشته می‌شوند. «فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ» کسانی که لجاجت می‌کنند، از خشونت استفاده می‌کنند و پیامبران و صالحان را می‌کشند، در انتظار عذاب دردناک خداوند باشند.

آیۀ 22 : «أُولَٰئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ»

«أُولَٰئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ»، ممکن است همین افراد یک کار خیری هم کرده باشند، ولی به خاطر رفتارشان، اعمالشان تباه است «فِي الدُّنْيَا» در همین دنیا «وَالْآخِرَةِ» و در آخرت، «وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ» و این‌ افراد یار و یاوری ندارند.

از خداوند می‌خواهیم که شیرینیِ فهم آیات خود را به ما بچشاند. خداوند آیت الله خوشوقت را رحمت کند که می‌فرمود: «یک شبی خواب امیرالمؤمنین علیه السلام را دیدم. ایشان انگشت خود را در ظرف عسل فرو برد و در دهان من گذاشت. از آن روز به بعد، شیرینی‌های آیات ‌قرآن را بیشتر می‌چشم».

به خداوند التماس کنیم که این شیرینی را، به ما هم بچشاند.

خدانگهدار شما…

جلسه بعد