قیام به قسط

شرح صفحه 100 قرآن کریم، سوره نساء آیات 140-135 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «قرآن اقیانوس ژرفی است که انسان ها نمی‌توانند به اعماق آن دست بیابند».

ما برای سبک زندگی، نیازمند چنین برنامه‌ای هستیم. کسی که ما را می‌شناسد، راه را هم می‌شناسد و سعادت ما را می‌خواهد، به سراغ قرآن برویم:

صفحۀ 100 قرآن کریم

سورۀ مبارکه نساء

آیات 140-135

آیۀ 135 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ ۚ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَىٰ بِهِمَا ۖ فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَىٰ أَنْ تَعْدِلُوا ۚ وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا»؛ امام صادق علیه السلام فرمودند: «این آیات «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» بسیار شوق‌آور است.» به محض اینکه می‌خواندند یا می‌شنیدند، صدا می‌زدند: لبیک، پروردگارا! چه می‌فرمایی؟

مثل اینکه ما می‌گوییم: ای عزیزان من! ای کسانی که ایمان آورده‌اید! «كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ» به عدالت رفتار کنید. «قائم» یعنی کسی که موضوعی را به پا می‌دارد. «قوّام» یعنی در سرتاسر زندگی، در همۀ ابعاد زندگی، قوّام… به عدالت رفتار کنید. «شُهَدَاءَ لِلَّهِ» خدا را گواه بگیرید. چه چیزهایی ما را از عدالت منحرف می‌کند؟ یکی از موارد، روابط است. این پدرم است، این پسرم، دخترم، عروسم، دامادم، فرزندم‌ و یا منافع شخصی من است. همین باعث می‌شود ما از عدالت بیرون برویم… «وَلَوْ عَلَىٰ أَنْفُسِكُمْ» به عدالت رفتار کنید، حتی اگر به ضرر خودتان باشد، «أَوِ الْوَالِدَيْنِ» به ضرر پدر و مادرتان باشد، «وَالْأَقْرَبِينَ» به ضرر خویشانتان باشد.

عوامل انحراف از عدالت:

روابط، فقر و غنا] یک عامل دومی‌که ما را از عدالت منحرف می‌کند، فقر و غناست. بعضی طرفدار فقرا، بعضی طرفدار اغنیاء و بعضی دیگر طرفدار حق هستند. «إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا» اگر ثروتمند بود یا فقیر بود، شما جانب کدام را می‌گیرید؟ حتماً شما جواب می‌دهید من جانب حق را می‌گیرم! گاهی ممکن است حق با فقیر باشد، گاهی هم ممکن است حق با غنی باشد. ملاک ما باید «حق» باشد. «فَاللَّهُ أَوْلَىٰ بِهِمَا» خداوند سزاوارتر است از آن دو. «فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَىٰ» از هوا و هوس پیروی نکنید، «أَنْ تَعْدِلُوا» که از راه درست و عدالت منحرف شوید، «وَإِنْ تَلْوُوا» یا تحریف کنید حق را، حقایق را تحریف کنید، «أَوْ تُعْرِضُوا» یا اصلاً رو بگردانید از حق، چون هوا و هوس باعث می‌شود ما از حق رو بگردانیم، یا حق را دستکاری ‌کنیم و یا اینکه از راه حق و عدل منحرف ‌شویم. «فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا» حقیقت این است که خداوند به آنچه انجام می‌دهید، آگاه است.

توجه به «علم خداوند»، باعث تربیت ما می‌شود. من که می‌دانم دوربین‌هایی عملکرد من را ضبط می‌کند، بیشتر دقت می‌کنم. صفات حُسنای الهی و توجه به اینکه خداوند خبیر، سمیع، علیم و بصیر است، در تربیت ما نقش دارد.

آیۀ 136 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ ۚ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» ای کسانی که ایمان آورده‌اید، «آمِنُوا»، این مقدار ایمان، کم است. تهاجمِ دشمن، آنقدر زیاد است که این اندازه‌ای که شما توشه فراهم کرده‌اید، به خدا کم است. فرزند‌هایتان از دست می‌رود! دینتان از دست می‌رود! کوشش کنید؛ بیش از این باید ایمان‌هایتان را تقویت کنید. «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا» ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بیش از این، عمیق‌تر…

سه نوع ایمان از سوی دشمن در خطر است و کمر بسته‌ که آن ایمان‌ها را تضعیف کند. ایمان به خدا، رسول خدا و قرآن ایمان به خدا، ایمان به رسول خدا و ایمان به قرآن. شما در نقطۀ مقابل، باید این ایمان‌ها را تقویت کنید.

«آمِنُوا بِاللَّهِ» ایمان بیاورید به اللّه، خدایا ایمان داریم! کم است… این اندازه ایمان، با این سیل خروشانی که در راه است، جواب نمی‌دهد. «وَرَسُولِهِ» ایمان بیاورید به فرستادۀ او، «وَالْكِتَابِ» ایمان بیاورید به کتاب، کدام کتاب؟ «الَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِ» کتابی که به رسولش نازل فرمود، «وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ» و کتاب‌های آسمانی که از قبل نازل فرموده –تورات، انجیل، زبور، صحف–. «وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ» هر کس انکار کند، کفر بورزد به اللّه، به فرشتگان خدا و کتاب‌های خدا و فرستادگان خدا و جهان آخرت، «فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا» او راه را گم کرده است. گمراه شده، یک گمراهی عمیق و با فاصله، که برگشت آن هم خیلی سخت است.

در دهۀ شصت، یک درس تفسیری بود که استاد آن درس، مقام معظم رهبری بودند و یکی از شاگردانش هم من بودم. مقام معظم رهبری برای این آیه، اینگونه مثال زدند که علم چیزی است که هر پله‌ای از آن را که پیمودید، پله‌های بعد روی آن سوار می‌شود؛ کلاس اول، کلاس دوم، کلاس دهم تا دانشگاه… اما ایمان اینگونه نیست. نمی‌شود به ایمان‌های قبلی خاطر جمع بود. ایمان مثل شعله‌های آتش است که هر وقت هیزم را بیاوری آتش روشن می‌ماند، اگر غافل شوی و هیزم نیاوری، خاموش خواهد شد.

این آیه را بخوانیم:

آیۀ 137 : «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًا»

«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا» آنان که ایمان آوردند، «ثُمَّ كَفَرُوا» –«ثُمَّ» یعنی پس از مدتی– یعنی پس از مدتی، دست از ایمان برداشتند، کافر شدند. «ثُمَّ آمَنُوا» مجدداً پس از کفر ورزیدن، ایمان آوردند، «ثُمَّ كَفَرُوا» برای دفعۀ چندم کافر شدند، «ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا» این دفعه به کفرشان افزودند، «لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ» هرگز خدا آن‌ها را نمی‌آمرزد. «وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًا» هرگز خداوند آن‌ها را به راه درست هدایت نمی‌کند.

نشانه‌های نفاق: تزلزل و تذبذب

مؤمن باید ایمانش عمیق باشد، ثبات داشته باشد، تذبذب که در آیات بعد خواهیم خواند، نشانه‌های نفاق است.

اینجا می‌فرماید:

آیۀ 138 : «بَشِّرِ الْمُنَافِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا»

خبر بده به منافقان که برای آن‌ها عذابی دردناک مهیا شده است.

منافقان چه کسانی هستند؟

آیۀ 139 : «الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۚ أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا»

«الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ» آنان که به جای اینکه مؤمنان تکیه‌گاه هایشان باشند، کافران هستند. کافران را اولیاء، دوستان و تکیه‌گاه‌های خود برگزیده‌اند به جای مؤمنان. «أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ» واقعاً عزت را نزد کفّار می‌بینند؟ «فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا» در حالی که تمام عزت نزد خدا است. اشتباه می‌کنند.

آیۀ 140 : «وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا»

«وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ» در کتاب خداوند نازل فرمود بر شما، «أَنْ» اینکه «إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا» وقتی ببینیم که آیات خدا در یک جلسه‌ و یا محفلی، مورد انکار و یا استهزاء قرار بگیرد، و یا یک جمعی دین خداوند و قرآن را مسخره ‌کنند، امام حسین علیه السلام را مسخره ‌کنند، امام زمان علیه السلام را مسخره کنند، وظیفۀ من و شما چیست؟ «فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ» نباید در آن جلسه بنشینیم، نباید بازار آن‌ها را گرم کنیم؛ که اگر این کار را انجام دهیم، ما هم مانند آن‌ها خواهیم بود. سرنوشت آن‌ها به سراغ ما خواهد آمد. «حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ» مگر اینکه آن بحث را قطع کنند و یک بحث دیگری را شروع کنند. می‌فهمند که ما برافروخته و عصبانی شده‌ایم و موضع‌گیری در برابر انکار و یا استهزاء دین موافق اینگونه حرف‌ها نیستیم؛ باید چنین موضعی بگیریم. «اِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ» اگر ساکت بنشینید، شما هم مثل آن‌ها خواهید بود. «إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا» خداوند کافران و منافقان را در جهنم یکجا قرار می‌دهد.

در آیات بعد خواهیم خواند که جایگاه منافقان پایین‌تر از جایگاه کافران است. ایمان و فرزندان خودمان را محکم حفظ کنیم.(شرح صفحه 100 قرآن کریم)

خدانگهدار شما…