غم نامه رزمندگان اُحد (شرح صفحه 70 قرآن کریم)

شرح صفحه 70 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 157-154 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

قرآن کریم، کتابِ شفا، کتابِ نجات، مهمانسرای خدا و کتاب هدایت است.

این صفحه ماجرای تلخ و شیرین جنگ اُحد است:

اگر چه به ظاهر جنگ اُحد با شکست همراه بوده ولی درس‌های شیرینی داشته است. در شامگاه روز شنبه، پس از پایان جنگ اُحد، همۀ رزمندگان اسلام با چشمانی گریان هم غصه‌دار و متأسف و هم بعضی از ایشان پشیمان بودند.

در صفحۀ قبل خواندیم که به خاطر اشتباهات رزمندگان، اندوهی به اندوهی دیگر، اضافه می‌شد.

این آیه می‌فرماید:

صفحۀ 70 قرآن کریم

سورۀ مبارکه آل‌عمران

آیات 157-154

آیۀ 154 : «ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَىٰ طَائِفَةً مِنْكُمْ ۖ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ ۖ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ ۗ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ ۗ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ ۖ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا ۗ قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمْ ۖ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ»

«ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً» اما خداوند، خدایی که بندگانش را دوست دارد، حتی اگر خطاکار باشند، بعد از آن غم و اندوه یک امنیت خاطری را فرستاد. «نُعَاسًا» امنیت خاطر، یک «خوابی» بود. خوابی شیرین که باعث شد رزمندگان بتوانند آن شب را استراحت کنند. «يَغْشَىٰ طَائِفَةً مِنْكُمْ» ای مسلمان‌ها! در پرتوی آن امنیت خدادادی، بعضی از شما استراحت کردید. «وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ» اما جمعیتی از شما که فقط به فکر جانشان بودند، «يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ» به ناحق به خدا گمان می‌بردند که «ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ» شبیه گمان‌های زمان جاهلیت بود. دربارۀ خدا تصویر نادرستی در ذهن‌شان آمد، اینکه نکند دوباره مشرکین برگردند و ما را قلع و قمع کنند. پس نصرت و رحمت خدا چه می‌شود؟ بعضی از منافقین و ضعیف الایمان‌ها به چنین وضعی مبتلا شدند، که خوابشان هم نمی‌برد.

«يَقُولُونَ» می‌گویند «هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ» چیزی از پیروزی سهم ما می‌شود؟ نصیب ما می‌شود؟ «قُلْ» ای پیامبر بگو: «إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ» پیروزی تمامش از آن خدا است. «يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ» ای پیامبر! بعضی از این‌ها مخفی می‌کنند آنچه در دل دارند و آشکار نمی‌کنند برای تو. تو ظاهرهای آن‌ها را می‌بینی.

حرف آن‌ها این است: «يَقُولُونَ» می‌گویند «لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ» اگر سهمی از پیروزی برای ما بود، «مَا قُتِلْنَا» ما کشته نمی‌شدیم، «هَاهُنَا» اینجا در اُحد.

«قُلْ» ای پیامبر بگو «لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ» حتی اگر شما در خانه‌هایتان بودید، «لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمْ» دشمن به خانه‌ها و بسترهای شما حمله می‌کرد. در نهایت اگر کشته شدن سرنوشت شما بود، و در میدان جنگ این اتفاق نمی‌افتاد، دشمن به خانه‌هایتان هجوم می‌آورد و شما را غارت می کرد. حال، کشته شدن در بستر و رخت‌خواب زیباتر است یا در میدان جنگ و با کمال افتخار؟! این افکار را کنار بگذارید…

«وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ» و این جنگ برای این بود که خداوند آزمایش کند آنچه را که در ذهن‌ها و سینه‌های شماست. ایمان‌هایتان را خالص کنید. ناخالصی‌ها را بزدایید. «وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ» این شکست باعث شد شما عیب‌هایتان را پاک کنید. خداوند، شما را از عیب‌ها پاک گرداند. «وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ» و خداوند آگاه است به آنچه –یعنی انگیزه‌ها، قصدها، تحلیل‌ها و … – در سینه‌ها وجود دارد.

آیۀ 155 : «إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا ۖ وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ»

«إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ» آنان که در روز روبه‌رو شدن دو لشکر فرار کردند از جمع شما؛ تعداد مسلمان‌ها هزار نفر بود، ۳۰۰ نفرشان در بین راه با منافقین برگشتند. ۷۰۰ نفر ماندند که بسیاری از آن ۷۰۰ نفر هم هنگامی که جنگ به جای حساس خود رسید، فرار کردند. البته مجدداً پشیمان شدند، بازگشتند و توبه کردند. ولی قصه ‌این چنین بوده است….

«إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ» آنان که روز روبرو شدن دو لشکر فرار کردند از بین شما، «إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا» این‌ها را شیطان لغزاند. چرا؟ به علت گناهانی که قبل از جنگ انجام داده بودند و زمینۀ گناه را داشتند.

اینجا معلوم می‌شود که گناه در کار ما گره ایجاد می‌کند، گناه زمینۀ ورود شیطان را فراهم می‌کند. شیطان نمی‌تواند به هر جایی برود و به هر دلی وارد شود، بلکه این گناه است که زمینۀ ورود وسوسه‌های شیطان را فراهم می‌کند.

«وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ» در هر حال، خداوند از رزمندگان متخلف جنگ اُحد گذشت کرد. «إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمً» خداوند آمرزندۀ بردبار است.

آیۀ 156 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَٰلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ ۗ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» ای کسانی که ایمان آورده‌اید! یکی از مباحث مهم پس از جنگ اُحد، کشته شدن و مرگ بود. پدیدۀ مرگ، یک پدیدۀ فوق العاده پیچیده‌ای است. ای کسانی که ایمان آورده‌اید! «لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا» مثل کافران نباشید. کافران چگونه هستند؟ «وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ» و آن‌ها به دوستانشان می‌گویند: «إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ» وقتی به مسافرتی، «أَوْ كَانُوا غُزًّى» یا به جنگی رفتند، «لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا» اگر به این مسافرت نرفته بودند یا اگر به میدان جنگ نرفته بودند، نمی‌مردند. «وَمَا قُتِلُوا» کشته نمی‌شدند. «لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَٰلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ»، مسلمان‌ها! با بی‌توجهی به منافقان و مشرکان، با اعتماد و توکل به خدا، با آرامش در کنار اسلام، کاری کنید که حسرت آن به قلب منافقین بماند، حسرت آن به دل یهودی‌ها و مشرکین بماند. تحت تأثیر شایعات زهرآگین آن‌ها قرار نگیرید. کاری کنید که آن‌ها حسرت بخورند.

«وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ» زندگی و مرگ دست «الله» است. او بوده که ما را آفریده و برای مدت مشخص ما را به این جهان آورده است. مرگ و حیات به دست اوست.

«وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ» و همه بدانند که خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست. در همه جای عالم دوربین‌های خدا کاشته شده است. خداوند همه را می‌بیند…

آیۀ 157 : «وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ»

«وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» و اگر کشته شوید در راه خدا، «أَوْ مُتُّمْ» یا بمیرید ولی در راه خدا باشد، «لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ» از این زندگی دنیایی بهتر است و مغفرت و رحمت خداوند نصیب شما می‌شود. چرا از مرگ می‌ترسید؟ مرگ پدیدۀ شومی نیست. مرگ یعنی ورود به جهانی شیرین‌تر، بزرگتر و واقعی‌تر…

«لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ»  رحمت و مغفرت خدا از آن چیزهایی که مشرکین جمع می‌کنند، خیلی بهتر است. از یک خانه، ویلا، و ماشین و از چند صباح زندگی کردن، خیلی بهتر است. وسعت کوچکترین خانۀ بهشتی به اندازۀ آسمان‌ها است و صاحب آن خانه می‌تواند همۀ اهالی بهشت را به مهمانی دعوت کند. جهانی بزرگ و شیرین در انتظار ماست. از مرگ نترسیم…

امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: «به خدا من مرگ را بیش از آن اندازه که طفل، سینۀ مادر را دوست دارد، دوست می‌دارم.» یکی از رازهای پیروزی مسلمین در صدر اسلام شجاعت و نترسیدن از مرگ و آرزوی شهادت بود. مشرکین، منافقین و یهودی‌ها تلاش می‌کردند که این روحیه را از مسلمان‌ها بگیرند.

این آیه‌ها رهنمودهایی برای مسلمان‌ها است. مسلمان‌ها! با حفظ روحیه، حسرت آن را به دل مشرکین، منافقین و یهودی‌ها بگذاریم… (شرح صفحه 70 قرآن کریم)

خدانگهدار شما…

جلسه بعد