آیاتی که پیامبر هر شب میخواندند(شرح صفحه 75 قرآن کریم)

شرح صفحه 75 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 194-187 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی (صفحه 75 قرآن)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

صفحۀ 75 قرآن کریم

سورۀ مبارکه آل‌عمران

آیات 194-187

این صفحه، با این آیه شروع می‌شود:

آیۀ 187 : «وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ۖ فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ»

«وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ» و یاد کنید آنگاه که خداوند پیمان گرفت، پیمانی محکم، از کسانی که به آن‌ها کتاب داده شده است. چه پیمانی گرفت؟ «لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ» تا حقایق این کتاب را برای مردم بیان کنند، توضیح دهند، «وَلَا تَكْتُمُونَهُ» کتمان نکنند، پنهان نکنند. اما دانشمندان یهودی و مسیحی که چنین پیمانی داده بودند، چه کردند؟ «فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ» آن پیمان را پشت سر انداختند. معمولاً اگر کسی به چیزی اعتقاد داشته باشد، آن را مقابل خود می‌گذارد، با تکرار می‌خواند، توجه می‌کند، اما اگر آن را نخواهد، پشت سر می‌اندازد. «فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ» پشت سرشان انداختند، بی‌اعتنایی کردند. «وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا» چرا این کار را انجام دادند؟ به خاطر دنیا طلبی! این‌ها کتاب خدا را به مبلغ خیلی کمی فروختند، معارف و حقایق الهی را به مبلغ خیلی اندکی فروختند. «فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ» چه چیز بدی خریداری کردند! داد و ستدی خسارت بار انجام دادند.

از این آیه معلوم می‌شود که مسئولیت دانشمندان و عالمان دین خیلی زیاد است. امام حسین علیه السلام فرموده‌اند: «وظیفۀ دانشمندان این است که علم خودشان را اعلام و اظهار کنند تا مردم به اشتباه نیافتند».

آیۀ 188 : «لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»

در جلسات قبل هم گفتیم که «تَحسَبَنَّ» یعنی یک دید غلط، فکر غلط. «لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا» مپندارید کسانی که شادمانی می‌کنند به آنچه دارند -به دارایی، نیروی انسانی و موفقیت‌های خودشان، و حتی اگر هم راه را اشتباه بروند، باز هم خوشحالی می‌کنند؛ نه…! این پندار غلط است. «وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا» کسانی که کارهای زشت انجام می‌دهند، خدمتی انجام نداده‌اند، اما دوست می‌دارند به خاطر آن کاری که انجام نداده‌اند، ستایش شوند!

کسانی وجود دارند که از عملکرد بد خود، شرمنده هستند. ولی کسانی نیز هستند که با وجود عملکرد بدشان، باز هم بستانکار هستند. می‌گویند باید از ما تعریف کنید، ما انقلاب کردیم، ما کارهای زیادی انجام دادیم… «وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا» دوست دارند ستایش شوند به خاطر کاری که انجام نداده‌اند. آدم پرتوقع، به جای شرمساری و عذرخواهی، توقع دارد که دیگران از او تعریف کنند. این «انسان شناسی» در قرآن است.

«فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ» گمان نکنید چنین کسانی نجات پیدا می‌کنند از عذاب، «وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ» و برای اینان عذابی دردناک است.

آیۀ 189 : «وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

«وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» دارایی آسمان‌ها و زمین از آن خداست. مالک جهان هستی خدا است. «وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» و خداوند بر هر چیزی، بر هر کاری تواناست.

از آیه ۱۹۰ تا آیه ۱۹۵، مجموعه آیاتی است که در احادیثِ ما به عنوان «یک بسته» از آن یاد شده است.

از همسرِ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پرسیدند که جالب‌ترین خاطره‌ای که از ایشان سراغ دارید، کدام خاطره است؟ او گفت:«همۀ زندگانی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم شگفت آور و جالب بوده است. ولی اگر بخواهم یک مورد از آن‌ها را سوا کنم، آن شبی است که برای شب زنده‌داری، عبادت و مناجات، در نیمه شب از خواب برخاست و وضو گرفت. ایشان را دیدم که مثل ابر بهاری گریه می‌کند و آیات ۱۹۰ تا ۱۹۵ سورۀ آل‌عمران را می‌خواند».

همچنین فردی از یارانِ خاص امیرالمؤمنین علیه السلام گفته است که شبی، کار در استانداری ادامه پیدا کرد. امیرالمؤمنین علیه السلام و همچنین اصحاب، آن شب را به خانه نرفتند و تا دیر وقت کار کردند. هر کسی برای استراحت خود، به گوشه‌ای رفت. حضرت در حیاط استانداری قدم می‌زدند، این آیات را ‌می‌خواندند و اشک می‌ریختند.

به ما هم توصیه شده که اگر شب هنگام، برای شب زنده‌داری از خواب برخاستیم، این پنج آیه را بخوانیم. همۀ آیات قرآن نور، شفا و هدایت هستند. ولی بعضی از آیات مانند بعضی از ستاره‌ها، درخشش بیشتری دارند.

با هم این آیه‌ها را بررسی می‌کنیم؛

می‌‌فرماید:

آیۀ 190 : «إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ»

«إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» حقیقت این است که در آفرینش آسمان‌ها و زمین، «وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ» و آمد و رفت شب و روز، «لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ» نشانه‌هایی است برای خردمندان.

«لُبِّ» یعنی «مغز». بعضی از میوه‌ها مثل گردو و بادام مغز دارند، ولی بعضی از آن‌ها هم پوک و پوچ است. آدم‌ها هم بعضی مغزدار و بعضی دیگر پوک و پوچ هستند.

«أُولِي الْأَلْبَابِ» یعنی «خردمندان». خردمندان چه کسانی هستند؟

آیۀ 191 : «الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ»

«الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ» آنان که پیوسته خدا را یاد می‌کنند در حال ایستاده و نشسته و بر پهلو خوابیده. ذکر خدا را ترک نمی‌کنند. آنان علاوه بر ذکر، فکر هم دارند. «وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» و می‌اندیشند در آفرینش جهان هستی، آسمان‌ها و زمین. نتیجۀ این ذکر و این فکر این می‌شود که «رَبَّنَا» پروردگارا! «مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا» نیافریدی این جهان را عبث و باطل، «سُبْحَانَكَ» تو منزه هستی، «فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ»، حالا که این جهان و آفرینش انسان هدفمند است، پروردگارا! مرا از آتش برهان.

آیۀ 192 : «رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ ۖ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ»

«رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ» پروردگارا! همانا تو کسانی را که به آتش انداختی، آن‌ها را خوار و رسوا کرده‌ای. «وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ» و برای ستمگران، یار و یاوری نیست.

آیۀ 193 : «رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا ۚ رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ»

«رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا» پروردگارا! به حقیقت ما شنیدیم آن ندا دهنده‌ای را که ندا می‌داد و دعوت می‌کرد همه را به ایمان، شنیدیم، او می‌گفت: ایمان بیاورید به پروردگارتان، ما هم ایمان آوردیم. «رَبَّنَا» پروردگارا! اما در طی زندگیمان کوتاهی، اشتباه و گناه زیاد داریم، «فَاغْفِرْ لَنَا» بیامرز برای ما گناهانمان را، «وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا» و بپوشان بدی‌های ما را، «وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ» و ما را با خوبان بمیران…

آیۀ 194 : «رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ»

«رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ» پروردگارا! آنچه را که به پیامبرانت وعده فرمودی، به ما هم عنایت فرما. «وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ» روز قیامت ما را رسوا و خوار نکن، «إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ» پروردگارا! تو به وعده‌هایت عمل می‌کنی و خلف وعده نداری.

مجموعۀ این آیات، مجموعه‌ای از نیایش‌های پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و امامان و صالحان علیهم السلام است. این مجموعه را حفظ کنیم. بچه‌هایمان را هم به حفظ آن تشویق کنیم. این آیات را با خدای خود، در خلوت‌ها و در قنوت نمازها، تکرار کنیم… (صفحه 75 قرآن)

خدانگهدار شما…

جلسه بعد