مدیریت خانواده (شرح صفحه 84 قرآن کریم)

شرح صفحه 84 قرآن کریم، سوره نساء آیات 37-34 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

این صفحه، با مدیریت خانواده آغاز می‌شود. انسان اجتماعی زندگی می‌کند. در اجتماع هم باید تقسیم کار باشد. باید مدیریت و رهبری وجود داشته باشد. خانواده با دو نفر یعنی زن و شوهر شکل می‌گیرد، سپس بچه‌ها، نوه‌ها، عروس‌ و داماد اضافه می‌شود.

حدیثی می‌فرماید: حتی اگر دو نفر هم به مسافرت می‌روید، باید یک نفر تصمیم‌گیرنده باشد و نفر دیگر، پیرو. این سبکی است که اسلام به ما آموزش داده است. مدیریت نظام خانواده با کیست؟

می‌فرماید:

صفحۀ 84 قرآن

سورۀ مبارکه نساء

آیات 37-34

آیۀ 34 : «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ۚ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ ۚ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا»

«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ» مردان سرپرستی زنان را برعهده دارند. چرا؟ «بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ» به خاطر توانایی‌هایی که خدا در آن‎ها قرار داده است. بعضی را بر بعضی دیگر برتری داده است. یعنی خداوند برای مدیریت زندگی، توانایی‌هایی در مردان قرار داده است. «وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ» و به خاطر اینکه هزینۀ خانواده بر عهدۀ مردان است.

«فَالصَّالِحَاتُ» زنان شایسته؛ حالا زنان شایسته چه کسانی هستند؟ «قَانِتَاتٌ» زنان فرمان‌بر و متواضع، «حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ» زنانی که از آنچه خداوند لازم دانسته از شوهر حفظ کنند، حراست می‌کنند مانند اسرار شوهر، اموال شوهر و ناموس شوهر (یعنی خود آن زن). این‌ها بهترین زنان از نظر قرآن هستند. زنان شایسته…

«وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ»، خطاب به آن مردان است: اگر بیمناک شدید، ترسیدید که آن‌ها نافرمانی کنند، «فَعِظُوهُنَّ» آن‌ها را پند و اندرز بدهید، موعظه کنید. «وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ»، ولی اگر پند و اندرز و موعظه و نصیحت مؤثر نیفتاد، بستر خود را از آن‌ها جدا کنید. «وَاضْرِبُوهُنَّ» اگر آن هم مؤثر نیفتاد، از تنبیه بدنی استفاده کنید. ممکن است کسی بگوید چه بسا یک مردی مشکل نشوز و نافرمانی پیدا کند، او را چه کسی باید تنبیه ‌کند؟ این را قانون مشخص کرده، حاکم. مثل رئیس اداره است. رئیس اداره می‌تواند کارکنان خودش را بر اساس ضوابط تنبیه کند. ولی آن رئیس هم، یک رئیس بالاتری دارد. اگر تخلفی داشته باشد، حتماً به آن رسیدگی می‌شود. ولی در نظام خانواده، ادارۀ آن خانواده بر عهدۀ مرد است؛ خداوند این مسئولیت را از او خواسته است. البته مجوزی نیست که هر کاری بخواهد، انجام دهد، بلکه در چارچوبی که خداوند این مسئولیت را از او خواسته است، تقوا و عدالت را رعایت کند و رحم و انصاف داشته باشد.

«فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ» اما اگر اطاعت کردند از شما، «فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا» به آن‌ها ظلم نکنید. یک سلوک و رویۀ ظالمانه‌ای را پیش نگیرید. «إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا» بالا سر شما، خدای بزرگ است. خدای والا… اگر تخلف و ظلم کنید، در دنیا و در آخرت از خداوند سیلی می‌خورید…

آیۀ بعد دربارۀ دادگاه خانواده است. الان اگر اختلافاتی پیش بیاید، به قوۀ قضاییه و دادگاه خانواده می‌روند و فرم پر می‌کنند، قاضی و هزینه‌هایی وجود دارد. ولی پیشنهاد شگفت‌آور قرآن کریم محسنات زیادی دارد. می‌فرماید:

اگر ترسیدید اختلافی بین زن و شوهر پیش بیاید، یک داور از خانوادۀ مرد و یک داور از خانوادۀ زن گفتگو کنند. اگر قصدشان اصلاح باشد، خداوند هم کمک می‌کند تا در کوتاهترین زمان منجر به آشتی شود. این نوع دادگاه مزایایی دارد: اول اینکه قاضی‌ها شغلشان قضاوت است و نسبت به آن آقا و خانمی ‌که با هم اختلاف دارند، دلسوزی ندارند. اما دایی، عمو و پدربزرگ دلسوز هستند و می‌گویند این خانم یا آقا فرزند خواهرم یا فرزند برادرم و پارۀ تنم است. دوم اینکه هیچ آبروریزی در آن نیست، چرا که هیچ کسی از آن اطلاعی پیدا نمی‌کند. دایی، عمو و بزرگ خانواده محرم اسرار هستند. اما در دادگاه شخص مجبور می‌شود برای دفاع از خود، اسرار خانواده را برملا کند، آبرویزی کند که بعد به هیچ شکلی نمی‌شود آن را جمع و جور کرد. ولی در دادگاهی که خداوند پیشنهاد کرده، آبریزی و برملا کردن اسرار وجود ندارد. حتی هزینه‌ای هم ندارد چرا که آن دایی، آن عمو یک جعبه شیرینی می‌گیرد و در کوتاهترین فرصت، در زودترین زمان، صفا و صمیمیت ایجاد می‌شود.

آیۀ آن را بخوانیم: سورۀ نساء آیۀ 3۵، دادگاه خانوادۀ پیشنهادی قرآن:

آیۀ 35 : «وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا»

«وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا» اگر ترسیدید بین زن و شوهر جدایی در حال ایجاد باشد و یا شکافی ایجاد شده، «فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ» انتخاب کنید داوری را از خانوادۀ مرد، «وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا» و داوری از خانوادۀ زن. «إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا» اگر این داورها نیت قمه‌کشی و گردن‌کشی به نفع فرزند خودشان را نداشته باشند و اگر نیت اصلاح داشته باشند، «يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا» خداوند بین آن زن و شوهر آشتی ایجاد می‌کند. «إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا» حقیقت این است که خداوند دانا و باخبر است. از نیت‌ها و مقاصد شما آگاه است، نکند پنهان کاری و توطئه کنید!

آیۀ بعد ده دستور از فرمان‌های خداست. می‌فرماید:

آیۀ 36 : «وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا»

«وَاعْبُدُوا اللَّهَ» و خداوند را بپرستید، «وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا» و برای خدا شریک قائل نشوید. «وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا»، در کنار توحید، مسئلۀ والدین آمده است و به احسان و نیکی به والدین، پدر و مادر، اشاره می‌کند. «وَبِذِي الْقُرْبَىٰ» و احسان به خویشاوندان، «وَالْيَتَامَىٰ» و احسان و نیکی به یتیمان، «وَالْمَسَاكِينِ» و بیچارگان. به کسی که توان کارکردن، شغل و درآمدی ندارد، بیچاره می‌گویند. «وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ» و همسایگان نزدیک. پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «آن قدر جبرئیل دربارۀ همسایه سفارش کرد که من احساس کردم، همسایه از همسایه ارث می‌برد». «وَالْجَارِ الْجُنُبِ» و همسایۀ دورتر. همسایه‌های دورتر هم حق دارند و باید رفت و آمد کنیم. «وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ» و دوستان صمیمی، «وَابْنِ السَّبِيلِ» و واماندگان در جاده‌ها، «وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ» زیردستان شما. «إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا» خداوند افراد متکبّر فخرفروش را دوست ندارد.

این‌ افراد چه کسانی هستند؟

آیۀ 37 : «الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۗ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا»

«الَّذِينَ يَبْخَلُونَ» کسانی که بخل می‌ورزند، کسانی که از مال، جان و فکرشان هیچ کمکی به دیگران نمی‌کنند. «وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ» هم خودشان بخیل هستند و هم دیگران را به بخل ورزیدن سفارش می‌کنند. «وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ» داده‌های خدا را کتمان و انکار می‌کنند. خداوند به آن‌ها نعمت‌های زیادی داده است. به عنوان مثال شما که الحمدلله خانه، پول، سرمایه، بچه و سلامتی داری، چرا این همه انتقاد و بی‌رویه شکایت می‌کنی؟ داده‌های خداوند را به زبان بیاور. «وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا» و ما آماده کرده‌ایم برای کافران عذابی خوارکننده، رسوا کننده…

از خداوند می‌خواهیم که شیرینی آیات کتاب خود را به ما بچشاند، و ما زندگی را بر اساس برنامۀ خداوند تأسیس کنیم.

خدانگهدار شما…