عدل الهی مهمترین دلیل معاد

• سوره نحل آیه ۹۰ میفرماید إنَّ الله یَأمُرُ بِالعَدلِ والإحسانِ خداوند فرمان به عدل واحسان میدهد وَیَنهَي عَنِ الفَحشاءِ والمُنکَر وَالبَغَي نهی میفرماید از زشتی از ظلم.
• سوره نساء آیه ۴۰ میفرماید إنَّ اللهَ لایَظلِمُ مِثقَالُ ذرَّةَ خداوند به وزن ذره ای ظلم نمیکند سوره یونس آیه ۴۴ میفرماید إنَّ اللهَ لایَظلِمُ النّاسَ خداوند به مردم ظلم نمیکند وَلکِنَ النّاس أنفُسَهُم یَظلِمونَ مردم خودشان به خودشان ظلم میکنند.
• سوره کهف آیه ۴۹ وَلَایَظلِمُ رُبُّکَ أحَداََ خداوند به احدی ظلم نمیکند اینها دو سه نمونه از این آیات است.

حالا ارتباط این بحث با معاد چیست میفرماید یکی از دلائل معاد عدل الهی است. خب خداوند جهان را افریده است انسان را آفریده است نعمتهای فراوانی را در اختیار انسان قرار داده است انبیاء را و کتابهای آسمانی را در اختیار انسان قرار داده است. در بین این بندگان بعضی گوش به فرمان هستند بعضی نافرمان هستند. خب خدای عادل آن کسی که از این موقعیت خوب استفاده کرده است خب فرق بزارد با آن کسی که نه از عمرش استفاده کرده نه از جوانیش و نه از استعدادش به بطالت گذشته خب باید فرق داشته باشد. شما وقتی سفره ای می اندازید مهمانانی می آیند یک مهمان مؤدب یک مهمان سفره را به هم میریزد خب فرق میگذارید بین اینها.

خدای عادل بنده ای که درست عمل کرده است پاک بوده فعال بوده با بنده ای که نافرمانی کرده به عیاشی گذرانده فرق باید بگذارد. سوره تغابن آیه ۲ میفرماید فَمِنکُم کافِر وَمِنکُم مُؤمِن بعضی از شما آدمها کافر هستید یعنی خدا را قبول نمیکند پیغمبر را قبول نمیکند کتاب آسمانی را قبول نمیکند بعضی مؤمن خب چکار کند خدا؟ خب میفرماید کیفر بدهد آخرت لازم نیست قیامت لازم نیست در همینجا حالا میخواهیم بدانیم چرا خدا در این دنیا کیفر و پاداش نمیدهد شش دلیل می آوریم. ممکن است کسی بگویدکه ما حرفی نداریم خداوند عادل است باید خوبها را پاداش بدهد بدها را کیفر دهد ولی این نیازی به آخرت ندارد نیازی به جهنم ندارد در همین دنیا میخواهیم بگوییم نه به چند دلیل امکان کیفر و پاداش در دنیا نیست.

• پاسخ اول: اگر بنا باشد خداوند در همین دنیا کسی جرمی را مرتکب شد کیفر بدهد مثال میزنیم مثلا تا دزد دزدی کرد دستش فلج بشه مثلا قانون خدا این باشد این اشکالش چیست؟ اشکالش این است که خود این دزده حقشه می آید خونه با دست فلج خانمش چه گناهی کرده حالا با یک شوهر فلج بچه اش چه گناهی کرده مردم میبینن این دسته فلج هست میگویند دزدی کرده است. آبرویش می رود اینجا اگر بنا باشد خدا کیفر بدهد سرایت میکند به بیگناهان همسر او که گناه نکرده بچه او که گناه نکرده است یعنی اگر بنا باشد در این فضای دنیایی خدا کیفر بدهد ظلم میشود به دیگرانی که گناهی ندارند و همین الان گفتیم که خدا لَایَظلِمُ ربُّکَ أحَداََ به احدی ظلم نمیکند.
• پاسخ دوم: اگر خدا اینجا کیفر بدهد آزادی از بین می رود از اول خدا اراده کرد موجود آزاد بیافریند حالا شما تصور کنید اگر نظام اینطوری بود تا کسی کار خوب میکرد یک ماشین برایش میرسید یا ملک به نامش میشد یا پول به حسابش واریز میشد، الان مثلا میگویند روزه بگیرید حاج آقا فایده اش چیست فایده اش نسیه است در بهشت اما اگر بنا بود میگفتند هر کس روزه بگیرد روزی ده میلیون به حسابش واریز میشود خب این از روی طمع روزه میگرفت نه از روی صفای باطن. هر رکعتی نماز مثلا سیزده هزار تومان تا به خانه نرسیده می بیند که به حسابش واریز شد یا کسی که گناه کند تا چشم بد به ناموس مردم چند تا از این سلولهای چشمش خراب شود از روی ترس خرابی چشم نگاه نمی کند نه به خاطر ارزش پاکی. خدا اراده کرده بود یک موجودی بیافریند مثل یوسف در کاخ شاه با پیشنهاد گناهی روبه رو شده از روی صفای باطن با اختیار میگوید نه من گناه نمیکنم زندان را انتخاب میکنم.

خداوند به فرشتگان فرمود من یک چیزی میدانم از خلقت این موجود که شما نمیدانید اگر بنا باشد همین جا در همین دنیا کیفر و پاداش بدهد اختیار معنا ندارد. مردم از روی ترس مثلاً می داند اگر دروغ بگوید یا اگر غیبت کند یک بلایی سرش می آید مثلاً امروز حتماً حتماً تصادف خواهد کرد خب از ترس از تصادف دروغ نمی گوید و ترس از آسیب‌ رسیدن غیبت نمی کند. اصلاً این نظام را خدا قرار داده است که انسان با اختیار این کار را بکند قشنگی این نظام این است که ابراهیم علیه السلام یک بچه دارد که بعد از هشتاد یا نود سال یک پسر نُقلی دوازده یا سیزده ساله را ابراهیم این بچه را قربانی کن. چشم، از روی اختیار اسماعیل پسرم خداوند فرمان داده است تا تو را قربانی کنم. پسر هم گفت پدرجان چشم این قشنگ است این حکمت است نمیسازد با کیفر و پاداش دنیایی که این کیفر و پاداش باشد برای یک وقت دیگر اینجا همه باید آزاد باشند.

البته نظام اسلامی مقرراتی هم دارد کسی جرم مرتکب شود جریمه دارد ولی آن خیلی محدود است اینطور نیست که هر کس گناه کند سیلی اش رو اینجا بخورد بخاطر آرامشی که در جامعه باید باشد اعلام کردند هرکس دزدی کرد دستش باید قطع شود که برای ترساندن است در تمام عمر پیامبر مگر چند تا دست قطع شده است این مصلحتی دارد برای اینکه آن دزد بترسه وگرنه این همه دزدی میشود کجا دست قطع شده. این دستها در قیامت قطع خواهد شد و در آتش خواهد سوخت اینجا مصلحت بر این است که آزاد باشد.

آن آقا امکانات دستش افتاده وزیر است وکیل است مدیر کل است میتواند پولها را بردارد و برمی دارد آن یکی پاک دستی میکند که این قشنگتره اینها روز قیامت دوتا وزیر را می آورند دوتا مدیر کل را می آورند دوتا شهردار را می آورند خداوند یک بانویی را به نام آسیه در بهترین کاخ سر بهترین سفره نشسته او را می آورد به کسانی که می گویند محیط باعث شد ما به بیراهه برویم میگویند خب آسیه هم در همچین محیطی بود اراده کرد ایمان خودش را حفظ کرد خدا اراده کرده است که انسان آزاد باشد میخواهد دست بزند به ناموس مردم میخواهد دست پیش بگیرد میخواهد چشمش را از نامحرم بپوشد میخواهد چشم چرانی کند میخواهد رابطه حرام یا رابطه حلال این است حکمت خدا.

به این دلیل در این دنیا امکان هست ولی حکمت خدا میفرماید که نباشد اهل بیت پیامبر سه روز همان افطاری خودشان را واجب بود نه وَیُطعِمونَ الطَعامَ عَلي حُبِه این را باید به نمایش بگذارند تا پیدا باشد این انسان چقدر فوق العاده است چقدر کارهای قشنگ می تواند با اختیار خودش انجام دهد.

• پاسخ سوم: اصلا در این دنیا امکان ندارد کیفر و پاداش چطور امکان ندارد مثلا شما تصور کنید شخصیتی مثل پیامبر اسلام حضرت محمد صَلّي الله عَلیه وَآلِه وسَلَّم چه کرده است این شخصیت میلیونها میلیون انسان را راهبری و راهنمایی کرده است نسلها و عصرها را که این پیامبر اسلام است که میخواهیم در این دنیا پاداش مزدش را بدهیم چه پیشنهادی دارید لباس حریر و فرشهای ابریشم و بالاتر از این نیست که یک نفر چقدر میتواند غذا بخورد این مزد پیغمبر است. یک کسی که میلیونها انسان را در طول تاریخ با خالق مرتبط کرده است این مزدش هست یک خانه برایش بسازند هزار متر مثلا چندتا اتاق مثلا هزار تا اتاق داشته باشد خدم و حشم داشته باشد.

یا نقطه مقابل یک کسی را تصور کنید مثل صدام این صدام را می خواهیم در این دنیا کیفر کنیم هنوز هم اعدامش نکردند به نظر شما چکار کنیم صدام را میخواهیم در این دنیا در جهان آخرت نه میخواهم کیفرش کنیم نهایت میخواهیم بکشیمش این مال یک نفر او هزاران نفر را آواره کرده است. هزاران مادر را ده ها سال این مادرها چقدر گریستند تا از دنیا رفتند تلویزیون میگوید گاهی مادر سه شهید از دنیا رفت ما الان یک خبر میشنویم مادر سه شهید از دنیا رفت و در مزار دفن شد فقط خود خدا میداند این مادر چه کشیده است. حالا چکارش کنیم این صدام را چقدر فراق ایجاد کرده است چقدر کسادی ایجاد کرده چقدر ظلم کرده است اصلا کشش ندارد این دنیا نهایتش این است که یک نفر او را بکشد.

یک شهید جان خودش را از روی اخلاص برای ملتش برای دینش برای آئینش همان که امام حسین علیه السلام فرمود بَذَلَ مُهجَتَهُ خونش را داد. خب این شهید دیگر از این دنیا رفته است چطور ما در این دنیا به او پاداش بدهیم اصلا نیست اینجا رفت جای دیگر این دنیا ظرفیت کیفر و پاداش را ندارد به چه دلیل معاد هست به دلیل عدالت خدا چون خدا عادل است باید فرق بگذارد بین بنده خوب و بد خب در این دنیا فرق بگذارد که شش جواب دارد جواب اول اگر در این دنیا کیفر بدهد به دیگران سرایت میکند اون دیگران همسر و بچه که گناه ندارند جواب دوم بنای خدا بر اختیار است اینجا یک میدانی باید باشد که هرکس خودی نشان بدهد اگر الان خدا کیفر بدهدآن اختیار از بین میرود. مردم از روی اجبار خوب میشوند از روی ترس و طمع خوب میشوند و آن خوبی فایده ندارد. با اختیار مثل یوسف علیه السلام مثل ابراهیم علیه السلام.

جواب سوم اصلا ظرفیتش در این دنیا نیست مثلا میخواهیم پیامبر را در این دنیا پاداش بدهیم چه پاداشی بدهیم این پاداش های دنیایی همین دیگه سی چهل پنجاه سال خورد و خوراک نرم و یک مرکب و یک هواپیمای شخصی که ترامپ هم این را دارد جنایتکارا هم این چیزها رو دارند پیامبر را اینطوری میخواهیم مزد بدهیم. این دنیا جایش نیست یک جای بزرگتر یک جای حقیقی تر یک جایی که خدا تنظیم کرده است برای پاداش آن لازم است.

• پاسخ چهارم: یک مقداری کم لطفی هم هست اگر خدا اینجا سیلی بزند. حالایک نفر یک چشمی نگاه کرد به یک دختری پسر است دیگر غریزه دارد. از لطف خدا به دور است همین جا کشته شود این خدایی که ما میشناسیم رحمان و رحیم و رئوف و لطیف است و فرصت میدهد اقتضای رحمت خدا فرصت دهی و مهلت دهی است. اصلا خود ما بچه هایمان را گاهی خطا میکنند میگوییم حالا این دفعه اول است این جبران میکند توبه میکند خدا که تواب غفور است. اصلا از رحمت خدا به دور است اینجا کیفر بدهد. این جواب چهارم است مبنای خدا بر این است که فرصت بدهد کسی که میخواهد توبه کند شخصیتی مثل حربن یزید ریاحی رسیده به دقیقه نود خدا وقت میدهد فرصت میدهد تا شب عاشورا آن شب را نخوابیده خودش را و برادرش را و بچه اش را از ته جهنم آورده و گذاشته بالای بهشت کنار حبیب بن مظاهر یکی از افسران لشکر عمر سعد گفت ای حر اگر از من میپرسیدند شجاع ترین افسر در این سرزمین تو را معرفی میکردم چه شده است که رنگ از رخت پریده است گفت خودم را بین بهشت و جهنم میبینم خب این خداست که ما میشناسیم.

در همین آیات ماه رمضان آن پایین صفحه قران را شما نگاه میکنید علامه طباطبایی میفرماید ألطَفُ آیَه لطیف ترین آیه قران این آیه است هفت بار فرموده خودم وَإذا سَألَکَ عِبادي عَني فَإنّي قَریبَ أُجیبُ دَعوَةَ الداع إذا دَعانِ ای پیامبر اگر مردم راجع به من چیزی پرسیدندبگو من هستم نزدیکم جواب میدهم دوستت دارم خودم اینکار را میکنم حتی به عهده فرشته ها نمیگذارم این جواب چهارم است. چرا خدا اینجا کیفر نمیدهد از روی لطف میخواهد فرصت بدهد میخواهد بندگانش خوشبخت باشند گناهکاران توبه کنند.

یک ماهی درست کرده به نام رجب یک سفره وسیع تر به نام شعبان یک سفره خیلی قشنگ به نام رمضان روزهای رمضان شبهای رمضان و شبهایی قرار داده به نام قدر رگباری میلیونی بندگان گناهکارش را می آمرزد می بخشد.

• پاسخ پنجم: خدا رحمت کند پروین اعتصامی را میگوید گر حکم شود که مست گیرند در شهر هر آنچه هست این دو آیه در قران مضمونش این است سوره نحل آیه ۶۱ وَلَویُؤاخِذُاللهُ النّاسَ بِظُلمِهِم اگر بنا باشدخدا ظالم را یقه اش را بگیرد مَاتَرَکَ عَلَیهَا مِن دابَةِِ هیچ کس نمی ماند. بالاخره همه ما ظلم میکنیم یکی به همسرش یکی به بچه اش یکی به همسایه یکی به کارگر یک به کارفرما یکی به دولت یکی به ملت انسان است دیگر طمع دارد غضب دارد شهوت دارد اگر بنا باشد خداوند همه را خب دیگر کسی برایش نمی ماند و اصلا نظام به هم میخورد. وَلکِن ولی چیکار کرده یُؤَخِرُهُم إلی أجَلِِ مُسَمََّي در یک زمان معینی همه را فرصت میدهد. سوره فاطر آیه۴۵ وَلَویُؤخِذُ اللهُ النّاسَ بِمَا کَسَبُوا اگر بنا باشد خداوند یقه بندگان را بخاطر جرائمشان و گناهانشان بگیرد مَا تَرَکَ عَلي ظَهرِها مِن دابَةِ اصلا روی پوسته زمین یک نفر هم باقی نمی ماند.همه کوتاهی دارند همه تقصیر دارند همه قصور دارند.
• دلیل ششم: کیفر و پاداش فوری عادلانه نیست. چرا این مثالی که میزنم از استاد بزرگوارم حاج آقای قرائتی است. آقای قرائتی می فرمایند که فرض کنید مراسم عروسی هست ملت آمدند و در حال پذیرایی یک کسی برود کلید کنتور برق را با انگشتش خاموش کند بعد هم فرار کند بعد دوربین ها هم می فهمند چه کسی بوده است و دستگیرش میکنند حالا به نظر شما این جرمش چقدر است. با این انگشت یک کار فیزیکی کوچک کرده است همین یک شاسی را زده است میخندند و میگویند جرم ندارد قوه قضائیه ما بیخودی آمده است حالا یک شاسی را زده است اما عاقل اگر کسی باشد باید ببینیم چه آثاری داشته است این خاموش کردن وقتی برقها خاموش شد سه تا بچه از طبقه بالا افتادن که الان در بیمارستان هستند. اون طرف داشته چایی داغ می آورده هفت هشت نفر در این سوانح و سوختگی هستند بدنشان تاول زده است. اون یکی قلیون داشته می آورده ریخته روی فرش دست باف کرمان یا امام زمان اینطوری ما اعمالمان را حساب کنیم.

سوره یاسین میگوید نَکتِبُ مَا قَدَّمُوا وَآثارَهُم مینویسیم کارهای آدمها را و آثار آن کارها را یک مسجد ساخته بعد هم مرده است. بعد چطوری حساب کنیم مثلا مسجد ده میلیارد شده است اینطوری حساب کنیم یا صبر کنیم تا زمانی که این مسجد برپاست هر آقایی یا هر خانمی یا جوانی می آید یک رکعت نماز میخواند یک قطره اشک می ریزد یک سخنی میشنود مسیر زندگیش عوض میشود. شاید لازم باشد صد سال پانصد سال یا هزار سال صبر کنیم اگر میخواهیم عادلانه باشد.

یک دانشمندی در دانشگاه تحقیق میکند یک دارویی برای دردی کشف میکندچقدر پول به او بدهیم حاج آقا چهارده سکه بهار آزادی نه با چهارده سکه حل نمیشود یک میلیارد بدهیم خوبه نه ده میلیارد نه باید صبر کنیم ببینیم چقدر مریض با داروی این طبیب این مخترع خوب میشود. نمیتوانیم در محدوده زمان مشخص کنیم برعکس یک ماده کشنده درست کرده مثل هروئین یا شبیه هروئین چند ضربه شلاق بزنیم صدتا خوبه هزار تا خوبه نه باید صبر کنیم چقدر جوان زیر این پل ها چقدر مادر در فراق این جوان ها همینطور بنشینند اشک بریزند شاید چند نسل بگذرد همچنان تأثیرات این ماده کشنده هست.

الان شما حساب کن در ژاپن این بمبهای سمی یا در جاهای دیگر میگویند الان دو سه نسل گذشته همچنان در نسلها اثر دارد این اصلا عادلانه نیست نظام دنیا یک نظامی است که فوری کیفر بدهیم یعنی همین که ماده هروئین را درست کرده همینجا بزنیم  و بکشیم نه باید صبر کنیم ببینیم چند تا بچه از آن بالا افتاده چند تا قالی سوخته اصلا بعد از اینکه عروسی آنطور شد عروس و داماد به جون هم افتادند دعوا شد اصلا عقد نشد به هم خورد آن مراسم. عجب آن کسی که در زندان است میگوید من این آثارش را نمیدانستم شوخی کردم این کلید را زدم.

پاسخ ششم این است که کیفر فوری عادلانه نیست باید صبر کنیم ببینیم خدمات این انسان یا جنایات آن دیگری تا کجاها موج می اندازد. یک عالمی یک کتابی نوشته است رفته تا دور دستها تا هندوستان تا مالزی آنطرف به اهل بیت علاقه مند شده چطور باید اینها را محاسبه کنیم. حدیث داریم مَن سَنَ سُنَةُُ حَسَنَه هر کس بنیان خوبی بگذارد فَلَهُ أجرُ مَن عَمِلَ بِها هر کسی تا قیامت دنباله رو آن سنت درست باشد ثوابش را آن نفر اولی هم می برد. وَمَن سَنَ سُنَةََ سَیئَه الان ما در کشورمان سال گذشته یک اغتشاشاتی پیش آمد این حجاب بالاخره یک حریمی بود مقدار زیادی و آنهایی که این حریم را شکستند خدا میداند چه گناهانی چه جرائمی اضافه میشود لحظه به لحظه هر کس سنت بدی را بگذارد فَلَهُ وِزرُ مَن عَمِلَ بِها گناه هر کسی که به آن جرم مرتکب میشود پای آن کسی که آن حرمت را شکست آن بنای بد را آن قانون بد را آن رسم بد را گذاشت او در همه شریک است. (عدل الهی، دلیل معاد)

خدایا ما را به خودمان وانگذار اول مرگ روزگار فرخنده ما عالم قبر عالم روشنایی ما روز قیامت روز روسفیدی ما تقدیر بفرما.