شرح صفحه 49 قرآن کریم (آمن الرسول)

شرح صفحه 49 قرآن کریم، سوره بقره آیات 286-283 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم. آمن الرسول

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

با خدا باش و پادشاهی کن

بی خدا باش و هر چه خواهی کن

بیاییم بندۀ خدا شویم تا در دنیا و آخرت خوشبخت باشیم.

این صفحه شامل آخرین آیات سورۀ بقره است. صفحۀ قبل طولانی‌ترین آیۀ قرآن بود که به تنظیم اسناد اشاره داشت. بدهی‌های مدت‌دار خود را حتماً بنویسید؛ نکند که بین شما اختلاف، خصومت و بددلی پیش بیاید.

این آیه در ادامۀ آیۀ قبل است.

می‌فرماید:

صفحۀ 49

سورۀ مبارکه بقره

آیۀ 286-283

آیۀ 283 : «وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ ۖ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ ۚ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ»

«وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ» اگر در مسافرت بودید…، اگر در شهر بودید برای تنظیم سند بدهی‌های مدت‌دار فردی را بیابید. اما اگر در مسافرت بودیم چه باید کرد؟

«وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا» اگر نویسنده یا باسوادی و یا آشنای به مسائل حقوقی پیدا نکردیم، «فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ» برای محکم کاری حتماً یک گرویی قبض شود. مثلاً شخصی مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان بدهکار است، به همان اندازه طلا، پیش بستانکار می‌گذارد. پس اگر نویسنده‌ای وجود نداشت که آن سند را تنظیم کند، باید یک گرویی رد و بدل شود و حتماً هم قبض بشود؛ تنها گفتگو در آن مورد کافی نیست و لازم است که مقبوضه یا یک گرویی قبض بشود.

«فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا» اما اگر بعضی از شما به بعضی دیگر اعتماد و اطمینان صددرصدی دارید، آن گرویی هم لازم نیست. «فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ» کسی که مورد اعتماد قرار گرفته، باید در زمان توافق شده، امانت را پس بدهد در حالیکه هیچ کاتب، شاهد و گرویی، وجود نداشت.

«وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ»، آنقدر این جاذبه‌های دنیایی -مثل پول، شهوت و قدرت- انسان را می‌فریبد که بهترین آدم‌ها هم می‌لغزند. لذا خدای مهربان به صورت مکرر می‌فرماید: تقوا، تقوا، تقوا. خدا را در نظر بگیرید و از نافرمانی خدا بپرهیزید.

«وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ» کتمان نکنید چیزی را که با چشمان خودتان دیدید. گواهی را کتمان نکنید. «وَمَنْ يَكْتُمْهَا» هرکس آن گواهی، آن منازل و مباحثی را که با چشمانش دیده، پنهان کند، کتمان کند، «فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ» قلب او گناهکار است. «وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ» و خداوند به آنچه انجام می‌دهید، داناست. فکر نکنید اگر اسناد را آتش بزنید، هیچکس نمی‌فهمد، البته که خداوند می‌داند…

آیۀ 284 : «لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ ۖ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

«لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ» هر آنچه در آسمان‌ها و هر آنچه در زمین است، مال خداوند است. همان خدایی که صاحب این عالم است، صاحب انسان و تمام بشریت هم است. «وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ» و اگر آنچه در نزد شما و در حافظه و دل شما وجود دارد، آشکار کنید، «أَوْ تُخْفُوهُ» یا پنهان کنید، «يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ» خداوند به حساب شما می‌رسد، با همان مسائل…

«فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ» هرکه را بخواهد می‌آمرزد، «وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ» و هر که را بخواهد عذاب می‌کند. مشیت خدا هم بر اساس حکمت اوست. «وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» و خداوند بر هر چیزی تواناست.

تا انتهای سوره تنها دو آیه مانده است.

آیه‌هایی در قرآن به نام آیه‌های «نامدار» وجود دارد. یعنی این آیه‌ها در زمان پیامبر و یا در زمان صدر اسلام بین مسلمان‌ها شناسنامه‌ای داشتند؛ که آن را پیغمبر یا امام فرموده یا آیه آنقدر در بین مسلمان‌ها تکرار شده که آن را به عنوان یک آیۀ نامدار می‌شناسند. یکی از آن‌ها همین دو آیۀ بعد است. اسم آیۀ بعد «آمَنَ الرَّسُولُ» است. پیغمبر و امامان ما، تلاوت این دو آیه را به هنگام خواب، در گرفتاری‌ها و بعد از نماز بسیار سفارش کرده‌اند.

آیۀ 285 : «آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ»

«آمَنَ الرَّسُولُ» ایمان آورد پیامبر، «بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ» به آنچه پروردگارش بر او نازل کرد (یعنی قرآن). از این آیه اینگونه برداشت می‌شود که مدیران و رهبران قبل از مردم، خودشان باید برنامه‌ها را باور داشته باشند. برای مثال اگر من برنامه را قبول نداشته باشم و در آن تردید داشته باشم، چگونه می‌توانم دیگران را راهنمایی کنم؟! بنابراین اول از همه باید خود پیغمبر به قرآن ایمان داشته باشد…

«وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ» همۀ مؤمنان ایمان آوردند به اللّٰه و فرشتگان خدا و کتاب‌های خدا و فرستاده‌های خدا. این ایمان‌ها (ایمان به خداوند، پیامبران، فرشتگان و کتاب‌های آسمانی) جزء اعتقادات ما است. «لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ» ما بین پیامبران فرقی نمی‌گذاریم. ما همۀ ایشان را فرستادگان خدا می‌دانیم. البته بر اساس آیات قرآن، پیامبران درجات مختلفی دارند، بعضی از آن‌ها اولوالعزم، بعضی رسول و بعضی نبی هستند، ولی همۀ آن‌ها از طرف خدا آمده‌اند. از این جهت ما بین آن‌ها فرقی نمی‌گذاریم.

«وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ» مؤمنان گفتند: شنیدیم، باور کردیم و اطاعت کردیم پروردگارا…؛ غفرانت را نصیب ما بفرما و بازگشت به سوی توست.

آیۀ 286 : «لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ»

«لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا» خداوند تکلیف نمی‌کند به کسی، مگر به اندازۀ توانایی‌اش. بیشتر مردم این آیه را در حافظۀ خود دارند و این بسیار خوب است. خداوندِ عادل بیش از توانایی کسی، باری به دوش او نمی‌گذارد. از آنجایی که خداوند ما را متفاوت آفریده و ظرفیت‌های ما هم متفاوت است، پس مسئولیت‌های ما هم متفاوت خواهد بود.

«لَهَا مَا كَسَبَتْ» به نفع انسان است آن چه کار خوب انجام دهد، «وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ» و به ضرر خود اوست آنچه کار بد انجام بدهد. اگر ما گناه کنیم که به خداوند گزندی نمی‌رسد و حتی اگر کار خوبی هم انجام بدهیم به خداوند نفعی نمی‌رسد. تمام نفع و ضررش به خود ما برمی‌گردد.

«رَبَّنَا» پروردگارا! «لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا» موأخذه نکن ما را اگر فراموش کردیم یا اشتباه کردیم. «رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا» پروردگارا! مثل اینکه در امت‌های قبلی، به سبب تنبیه آن‌ها فرامینی سخت فرستادی. آن فرامین را برای ما نفرست.

یک درخواست دیگر: «رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ» آنچه طاقت ما نیست، توانایی ما نیست، بر ما تحمیل نکن. «وَاعْفُ عَنَّا» بگذر از ما، «وَاغْفِرْ لَنَا» بیامرز ما را، «وَارْحَمْنَا» رحمتت را به سمت ما سرازیر فرما، «أَنْتَ مَوْلَانَا» تو سرپرست ما هستی، «فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ» یاری ده ما را در مقابل کافران.

سورۀ بقره تمام شد، به حول و قوۀ الهی به سراغ سورۀ آل عمران می‌رویم.

به دعای شما محتاجم…

خدانگهدار شما…

جلسه بعد