شرح صفحه 76 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 200-195 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

این صفحه آخرین آیات سورۀ آل‌عمران است.

محققان گفته‌اند که در قرآن، حدود ۱۶۰ دعا و نیایش وجود دارد که بیشتر با «رَبَّنا» و «رَبِّ» آغاز می‌شود. چقدر خوب است این آیات را رصد کنیم و پیگیری کنیم. بررسی کنیم که دعا کننده چه کسی و خواستۀ او چه بوده است؟ سرنوشت آن دعا کننده به کجا انجامیده است؟

در صفحۀ قبل خواندیم که «اولی الالباب» خردمندان، دعاهایی داشتند. اول از خدا خواستند که ما را از آتش برهان. بعد از خدا خواستند که کوتاهی‌ها و گناهان آن‌ها را بیامرزد، بپوشاند. از خدا خواستند «ما را با خوبان بمیران». از خدا خواستند آنچه را که به بندگان خوبت و آنچه به پیامبران خود داده‌ای، به ما هم مرحمت بفرما.

پاسخ آن درخواست در این صفحه آمده است:

صفحۀ 76 قرآن کریم

سورۀ مبارکه آل‌عمران

آیات 200-195

آیۀ 195 : «فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَىٰ ۖ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ۖ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ»

«فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ» مستجاب کرد پروردگارشان برایشان که «أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَىٰ» من کار هیچ یک از شما را که انجام داده‌اید، مرد یا زن، ضایع و تباه نمی‌کنم، خدمات، عبادت‌ها و نیت‌های پاک شما را، من همه را حفظ و نگهداری می‌کنم، پاداش می‌دهم. «بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ» شما از هم هستید. بشریت یک مجموعه‌ای است که منِ خدا آفریده‌ام. از جنس هم هستید.

«فَالَّذِينَ هَاجَرُوا» اما این را بدانید که اگر در انتظار بهشت هستید، مقررات و قواعدش این است: کسانی که هجرت کردند، «وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ» و از شهرشان آواره شدند، بیرون شدند، «وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي» و در راه من آزار دیدند، اذیت شدند، «وَقَاتَلُوا» و جنگیدند، «وَقُتِلُوا» و به شهادت رسیدند، یک چنین کسانی را «لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ» بدی‌هایشان را حتماً حتماً می‌پوشانم، «وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ» حتماً حتماً آن‌ها را وارد بهشت‌هایی می‌کنم که از زیر درختانش نهرها جاری است. «ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ» پاداشی از سوی خدا، «وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ» و بهترین پاداش‌ها نزد خداست.

یکی از دلواپسی‌هایی که در زمان پیامبر و پس از او هم بوده، این است که چرا مشرکان در رفاه ولی مؤمنان در سختی زندگی می‌کنند؟ چرا منافقان، فاسقان و کافران در آسایش بسیار هستند، همچنین دارایی و سرمایه دارند، ولی مؤمنان و مجاهدان در سختی هستند؟ آیات بعدی به این سؤال پاسخ می‌دهد:

ابتدا می‌فرماید: ای پیامبر!

 آیۀ 196 : «لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلَادِ»

مشرکین اهل تجارت بودند. بنابراین دارایی‌های زیادی هم از راه صادرات واردات به دست آوردند و تجارت برای آن‌ها سودآوری داشت. یهودی‌ها هم در مدینه، اهل تجارت بودند. از آنجایی که اسلام عزیز نوپا بود، مسلمان‌ها تمام وقتشان را برای تبلیغ و پشتیبانی از اسلام می‌گذاشتند، و از نظر مادی و مالی دستشان خالی بود.

می‌فرماید: گول نزند شما را رفت و آمد کافران در شهرها که تجارت می‌کنند و دارایی به دست می‌آورند.

آیۀ 197 : «مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ۚ وَبِئْسَ الْمِهَادُ»

«مَتَاعٌ قَلِيلٌ» این دارایی‌ها، بهرۀ کمی است. کالای کمی است. «ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ» اما بدانید فقط دنیا نیست، آخرت هم وجود دارد، چنین کسانی از مشرکان و یهودیان کینه‌توز، که دارایی جمع می‌کنند، جایگاهشان جهنم است، «وَبِئْسَ الْمِهَادُ» و جهنم بد جایگاهی است.

آیۀ 198 : «لَٰكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۗ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ»

«لَٰكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا» اما آنان که پاک زندگی می‌کنند، از مخالفت خدا پرهیز می‌کنند، «اتَّقَوْا رَبَّهُمْ» تقوای الهی پیشه می‌کنند، «لَهُمْ جَنَّاتٌ» برای آن‌ها بهشت‌هایی است، «تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ» که از زیر درختانش نهرها جاری است. «خَالِدِينَ فِيهَا»، تنها ۵۰ و 70 سال، 100 سال و 200 سال نیست، بلکه برای همیشه در آن بهشت‌ها خواهند بود. «نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ»، «نُزُلْ» یعنی پذیرایی، یک پذیرایی از جانب خداوند برای متقین و مؤمنین خواهد بود، غصه نخورید. «وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ»، معنویت را با مادیات مقایسه نکنید، آنچه نزد خدا است بهتر است برای نیکان.

ما باید یک نکتۀ دیگر را هم در نظر بگیریم؛ با مشاهدۀ کسانی در رفاه زندگی می‌کنند، متوجه باشیم که سنت خداوند بر این است که هر کس بیشتر زحمت بکشد، به آسایش بیشتری هم می‌رسد.

مسلمان‌ها در قرن اول و دوم با فراگیری همۀ علوم جهان، آقا و سرور شدند. از قرن سوم تا هشتم، مراجعه به آن‌ها افزایش و ملجأ سایرین بودند. همۀ دنیا دستِ نیاز به سمت مسلمان‌ها، دانشمندان آن‌ها و دانشگاه‌های اسلامی دراز می‌کردند. اما از قرن هشتم و نهم به بعد افول کردند و به سراغ تنبلی رفتند. پس مسلمان‌ها به سراغ اروپایی‌ها رفتند و دست گدایی دراز کردند. این سنت خدا است. هرکس وقت بیشتری بگذارد و زحمت بیشتری بکشد، آسایش بیشتری هم خواهد داشت. به خاطر داشته باشیم که نقاط ضعف و قوت را در کنار هم ببینیم. همچنین مسلمان شدن گروهی از مسیحی‌ها و یهودی‌ها، باعث تسکین دل مسلمان‌ها بود.

آیۀ 199 : «وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ۗ أُولَٰئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ»

«وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ» حقیقت این است که بعضی از یهودی‌ها و مسیحی‌ها، «لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ» کسانی هستند که ایمان آوردند به اللّه، «وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ» و ایمان آوردند به قرآنی که به شما مسلمان‌ها داده شده، «وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ» و به کتاب آسمانی خودشان هم -تورات و انجیل- همچنان ایمان دارند. «خَاشِعِينَ لِلَّهِ» این‌ها در پیشگاه خدا متواضع هستند.

مانند «نجاشی» پادشاه حبشه، که زمانی که از دنیا رفت، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به اصحابش فرمودند که می‌خواهم از همین‌جا، برای او نماز بخوانم! همچنین ایمان آوردن کشیش‌های مسیحی در آن جلسه‌ای که «جعفر بن ابیطالب» خلاصه‌ای از اسلام را برای ایشان بیان کرد. همچنین بسیاری از مسیحی‌ها و یهودی‌ها از منطقه‌های نجران، مدینه و حبشه نیز مسلمان شدند. این موارد هم وجود داشته است.

«خَاشِعِينَ لِلَّهِ» در پیشگاه خدا متواضع هستند. «لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا» آیات خدا را با مبلغ اندکی معامله نمی‌کنند، معامله نکردند.

به آیۀ 200 و آخرین آیۀ سورۀ آل عمران می‌رسیم:

آیۀ 200 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» ای مردان و زنان با ایمان! «اصْبِرُوا» مقاومت کنید، «وَصَابِرُوا» و همدیگر را به مقاومت تشویق کنید، توصیه کنید. «وَرَابِطُوا» و از مرزهای کشور اسلامی حراست و حفاظت کنید -یک معنای دیگر «رَابِطُوا» هم «با یکدیگر ارتباطات صمیمانه داشتن» است-. «وَاتَّقُوا اللَّهَ» و از مخالفت خدا بپرهیزید. «لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»، «فَلاح» یک کلمۀ کلیدی در اسلام است. از روز اول هم مطرح شد: «قُولُوا لا اِلهَ اِلا الله تُفلِحُوا» بگویید «لا اله الا الله» به فلاح می‌رسید. این‌جا می‌فرماید: هم خودتان مقاومت کنید، هم دیگران را به مقاومت تشویق کنید، در مقابل دشمن بایستید، از مرزها حراست کنید، با رهبرانتان رابطه داشته باشید و تقوای الهی داشته باشید؛ آنگاه به فلاح و رستگاری می‌رسید، موفق و سعادتمند خواهید بود. (صفحۀ 76 قرآن کریم)

خدانگهدار شما…