بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

قرآن کریم راهنمای زندگی ما و شفابخش دردهای ما است.

صفحات قبل دربارۀ قیود و شرایط ازدواج، و اینکه ازدواج با چه کسانی مجاز و با چه کسانی حرام است، توضیحاتی بیان شد. بعضی ممکن است بگویند که چقدر خداوند قید و شرط گذاشته است…!

آیه جواب این حرف را می‌دهد:

می‌فرماید:

صفحۀ 83 قرآن کریم

سورۀ مبارکه نساء

آیات 33-27

آیۀ 27 : «وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا»

«وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ» خداوند با این قوانین و مقرّرات، می‌خواهد رحمتش را به شما برگرداند. «وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا» شهوت پرستان می‌خواهند شما را گمراه کنند، یک گمراهی بزرگ، ولی خداوند خواهان شماست. شما بندگان خدا هستید. او می‌خواهد شما را به سعادت برساند ولی دیگران می‌خواهند شما را منحرف کنند.

آیۀ 28 : «يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ ۚ وَخُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا»

«يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ» خداوند می‌خواهد به شما تخفیف بدهد. «وَخُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا» شما توجه ندارید که انسان در برابر طوفان شهوات و غرائز، ضعیف است. او نمی‌تواند خود را کنترل کند، لذا باید قواعد و قوانینی وجود داشته باشد که خود را بدبخت و جهنمی نکند.

از آیۀ بعد وارد مسائل مالی می‌شویم:

آیۀ 29 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ ۚ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» ای کسانی که ایمان آورده‌اید! «لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ» اموالتان را بین خودتان، به ناحق نخورید. جابه‌جا شدن پول، مثل مسائل خانواده، قواعد و قوانینی دارد. «إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ» مگر اینکه آن دارایی، درآمدِ یک تجارتی که با تفاهم صورت گرفته است، باشد. این آیه زیربنای ده‌ها و ده‌ها و ده‌ها مسئلۀ فقهی در اسلام است. چرا ربا حرام و غش در معامله حرام است؟ چرا خرید و فروش کالاهایی که منفعتی ندارد، حرام است؟ چرا خرید و فروش کالایی که جزئیات، وزن و حدش روشن نیست، حرام است؟ ریشۀ تمام این تجارت‌ها و خرید و فروش‌های حرام، به این آیه بر می‌گردد. این‌ها «أکل مال بالباطل» است، یعنی به ناحق مال دیگری را خوردن است. ما وقتی مالکِ مالی می‌شویم که بر اساس یک چارچوبی ‌باشد. «وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ» خودتان را نکُشید. اگر اقتصاد بیمار شود، آن جامعه به آدم‌کشی، خودکشی و دیگر‌کشی خواهد رسید. «إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا» حقیقت این است که خداوند نسبت به شما مهربان است. این احکام خداوند، نشانۀ رحمت اوست.

آیۀ 30 : «وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا»

«وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا» هرکس برود سراغ مال مردم خوردن به باطل و از روی تجاوز و ظلم، «فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا» به زودی ما او را در آتش می‌سوزانیم. «وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا» و این کار بر خداوند آسان است.

آیۀ 31 : «إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيمًا»

«إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ»؛ از نظر آیات قرآن و سنت پیامبر و معصومین، گناهان به دو دستۀ کبیره (بزرگ) و صغیره (کوچک) تقسیم می‌شوند. یک فرمول برای شناخت آن، این است: گناهانی که در قرآن وعدۀ عذاب و جهنم برایشان آمده، گناهان کبیره است. این آیه نوید و بشارتی را می‌دهد: مسلمانان! اگر از گناهان کبیره اجتناب کنید، خداوند گناهان صغیره را بر شما می‌بخشد. «إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ» اگر اجتناب کنید از گناهان بزرگی که نهی شده‌اید از آن‌ها. «نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ» می‌پوشانیم گناهان شما را، «وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيمًا» و شما را وارد یک قرارگاه، پایگاه و یک جایگاه باارزش می‌کنیم.

آیۀ 32 : «وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ ۚ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا»

«وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ» یکی از مشکلاتی که در بین انسان‌ها، خانواده‌ها و زن و شوهر‌ها وجود دارد این است که حسرت همدیگر را می‌خورند. یکی حسرت مرد بودن را می‌خورد و می‌گوید: ای کاش من مرد بودم!، یکی حسرت می‌خورد که ای کاش من زن بودم!، ای کاش من ثروتمند بودم!، ای کاش من مدیر کل بودم!، ای کاش… من چه موفقیتی…

این‌ موارد تقسیم شده است. تحرک و فعالیت داشته باشید و به خداوند توکل کنید. به حال و دارایی دیگران حسرت نخورید و حسادت نورزید. «وَلَا تَتَمَنَّوْا» حسادت نورزید، آرزو نکنید، حسرت نخورید. چه حسرتی را نخوریم؟ «مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ» آنچه که خداوند برتری قرار داده است. خداوند ما را بر اساس حکمت متفاوت قرار داده است. «بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ» بعضی از شما را بر بعضی دیگر برتری داده است.

اما قانون خداوند این است که «لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا» مردان کار می‌کنند، نتیجه‌ای که کسب می‌کنند، درآمدی که به دست می‌آورند، برای خودشان است. «وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ» کاری که زنان انجام می‌دهند، درآمدشان برای خودشان است و مالکیت دارند. هم زنان و هم مردان مالکیت دارند. حالا ما به جای حسرت خوردن و حسادت ورزیدن چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟ «وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ» رو کنید به آسمان و از لطف خدا تمنا کنید. خدا هم مهربان است و هر چه مصلحت شما باشد را عطا می‌کند. «إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا» خداوند به هر چیزی داناست. آگاه است.

آیۀ 33 : «وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ ۚ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا»

یک قانون دیگر:

«وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ» همۀ زنان و همۀ مردان وارثانی هستند. ما که خدا هستیم، زنان را و مردان را میراث‌بر و وارث قرار دادیم. «مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ» از آنچه که پدر و مادر به جا گذاشته‌اند. فرض کنید که پدر و مادری از دنیا رفته‌اند، و زمین، خانه یا ارثی از خود به جاگذاشته‌اند، هم مردان و هم زنان ارث می‌برند، «وَالْأَقْرَبُونَ» و فامیل‌ها از دنیا رفته‌اند، چیزی بر جاگذاشته‌اند، ماترکی دارند، هم مردان و هم زنان از آن‌ها ارث می‌برند. «وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ» و کسانی که با آن‌ها پیمان بسته‌اید مانند زن و شوهر؛ زن از شوهر و شوهر از زن ارث می‌برد. «فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ» نصیب هر کسی -یعنی ارث‌برها- را به او بدهید.

مثلاً در زمان جاهلیت اینطور بوده که خانم‌ها را از ارث محروم می‌کردند. چنین اقداماتی الان هم وجود دارد؛ مثلاً یک پدری از دنیا رفته، ارث او را به برادر‌ها می‌دهند، ولی خواهر‌ها را محروم می‌کنند، با وجود اینکه مسلمان هم هستند. نباید اینگونه باشد. خداوند فرموده است: اگر کسی ارث می‌برد، ارث او را بپردازید.

«إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا»، یکی از رازهای تربیت مؤمنان توجه به علم خداوند است. خداوند به هر چیزی آگاه است.

در تقسیم ارث اجحاف و ظلم نکنید. حق هر کسی را به اندازه بدهید و حسرت دارایی دیگران را نخورید. به خدا و تفضل او امید ببندید.

(صفحه 83 قرآن کریم)

خدانگهدار شما…