کمک به فقرا، امتحانی از جانب خدا (شرح صفحه 74 قرآن)

شرح صفحه 74 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 186-181 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

چه سخنی خوشتر از سخن خدا است؟! سخنانی که تجربیات هزاران هزارا انسانی است که با ما وجه مشترک دارند.

پیامبر عزیز اسلام برای بزرگ یهودیان نامه‌ای نوشتند و در آن فرمودند که نماز بخوانید و به فقرا کمک کنید..

نامه‌رسان پیامبر هم به جایی به نام «بیت المدارس» -که محل آموزش‌های یهودیان بود- رفت و نامه را به بزرگ آن‌ها که دانشمند بود، تحویل داد. او هم با تمسخر و استهزاء گفت: مگر خدا فقیر است که پول می‌خواهد؟!

مدتی که گذشت، این دانشمند یهودی منکر شد و گفت: نه…، من این حرف را نگفته‌ام.

این آیه نازل شد:

صفحۀ 74

سورۀ مبارکه آل‌عمران

آیات 186-181

آیۀ 181 : «لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ ۘ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ»

«لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ» خداوند شنید آن سخنی را که گفتند خداوند فقیر است و ما پولدار هستیم. در سورۀ مبارکه یاسین از قول بعضی از پولدارهای خسیس و بخیل می‌فرماید: «أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ» برای چه ما به فقیرها کمک کنیم؟ اگر خدا می‌خواست، خود به آن‌ها هم می‌داد. خوب این برای آزمایش است. خداوند که نیاز ندارد. این‌ها گفتند چرا ما باید به فقرا کمک کنیم؟ خدا بخواهد کمک می‌کند! یا گفتند که خداوند فقیر است، ما پولدار هستیم.

«سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا» غیر از این که خدا شنیده است، ما این را به صورت نوشته تا روز قیامت نگه می‌داریم. «وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ»و یک چیزهای دیگری را هم نوشته‌ایم. اینکه بنی‌اسرائیل، پیامبرانشان را به ناحق کشتند. اینها هم فرزندان همان‌ها هستند.

«وَنَقُولُ» و می‌گوییم: «ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ» بچشید عذاب آتش را.

آیۀ 182 : «ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ»

«ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ» این به خاطر دستاوردهای خود شما است. خداوند که نسبت به بندگانش مهربان است، چشیدن آتش به دلیل عملکرد خود شماست. «قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ» یعنی دست‌های شما از پیش فرستاده، «وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ» خداوند هرگز به بندگانش ظلم نمی‌کند. خداوند عادل است.

آیۀ 183 : «الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّىٰ يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ ۗ قُلْ قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ»

«الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّىٰ يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ»؛ نامۀ پیامبر که رسید، به پیامبر اسلام گفتند که در کتاب‌های ما آمده که پیغمبرآخرالزمان دارای این معجزه است:«باید یک قربانی انجام دهد، سپس صاعقه‌ای بیاید و آن قربانی را آتش بزند». همچنین آمده که به پیامبری که این معجزه را داشته باشد، ایمان بیاوریم.

تو اگر راست می‌گویی و پیغمبر هستی، این معجزه را بیاور.

یک بار دیگر بخوانیم:

آنان که گفتند خداوند با ما عهد بسته است که ایمان نیاوریم به پیامبری، مگر اینکه بیاورد قربانی‌ که آتش صاعقه آن را بسوزاند. اگر چنین معجزه‌ای را آورد، ما به او ایمان بیاوریم.

«قُلْ» ای پیامبر! در پاسخ آن‌ها بگو «قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ» قبل از پیامبر اسلام، پیامبران دیگر مانند حضرت یحیی و حضرت زکریا علیهم السلام، معجزات برای شما آوردند. «وَبِالَّذِي قُلْتُمْ» حتی همین معجزه را هم برای شما آوردند، «فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ» پس چرا کشتید پیغمبران را، اگر راست می‌گویید؟!

این نشان می‌دهد که جریان نبوت و جریان مخالفان انبیاء، یک جریان به هم پیوسته است.

حالا خداوند دل پیغمبر را دلداری می‌دهد.

آیۀ 184 : «فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَالْكِتَابِ الْمُنِيرِ»

«فَإِنْ كَذَّبُوكَ» ای پیامبر! اگر تکذیب کردند تو را، این را بدان «فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ» پیامبران قبل از تو را هم تکذیب کردند.

«جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ» پیامبرانی که با دلایل روشن، با معجزات آمدند، «وَالزُّبُرِ»، -«زُبُرِ» جمع زبور یعنی کتابی که مطالبش استحکام دارد- کتاب آسمانی آوردند، «وَالْكِتَابِ الْمُنِيرِ» و کتاب‌های روشنگر…

آیۀ بعد دربارۀ یکی از سنت‌های خداست. آن سنت «مرگ» است.

آیۀ 185 : «كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۖ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ»

«كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ» هر کسی مرگ را می‌چشد. «وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»‌ شما بی‌کم وکاست دریافت خواهید کرد پاداش‌هایتان را روز قیامت، «فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ» هر کس کناره‌گیری کند از آتش، خود را کنار بکشد از جذابیت آتش، «وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ» و وارد بهشت شود، «فَقَدْ فَازَ»، -«فَازَ» یعنی رسیدن به محبوب، رسیدن به مطلوب و رسیدن به آرزو- او موفق است. «وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ»، آنقدر به دنیا دل نبندید! و نیست زندگی دنیا مگر یک کالای فریبنده. ظاهرش جذاب است اما پر است از تلخی و حادثه، زودگذر…

دنیا آنقدرها هم شیرین نیست. به آخرت دل ببندیم…

تا زمانی که مسلمان‌ها در مکه بودند، مشرکین آن‌ها را آزار می‌دادند، اموالشان را مصادره می‌کردند، دشنام می‌دادند، مسخره و شکنجه می‌کردند. همچنین هنگامی که به مدینه آمدند، یهودی‌ها آن‌ها را مسخره می‌کردند.

یک دانشمند شاعر یهودی وجود داشت که با شعرهای خود، مسلمان‌ها و همچنین زنان و دختران مسلمان را هجم می‌کرد. مسلمان‌ها هم خیلی در عذاب بودند. در نهایت، پیامبر عزیز اسلام -با آن همه مهربانی‌اش- دستور قتل او را داد.

آیه را با هم بخوانیم:

آیۀ 186 : «لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا ۚ وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ»

«لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ» بدون شک امتحان می‌شوید دربارۀ دارایی‌هایتان، «وَأَنْفُسِكُمْ» و دربارۀ جانتان امتحان می‌شوید، «وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ» و می‌شنوید از یهودی‌ها و از مسیحی‌هایی که قبل از شما بودند و به ایشان کتاب داده شده بود، «وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا» و از مشرکان می‌شنوید؛ چه می‌شنوید؟ «أَذًى كَثِيرًا» اذیت‌های زیادی؛ شما را مسخره می‌کنند، دربارۀ شما شعر می‌گویند و کاریکاتور می‌سازند.

امروزه این آیه‌ها مصادیق‌ زیادی دارد. جهان غرب با آن دنیای فیلم‌سازی، قصه‌پردازی و موسیقی مسلمان‌ها را بسیار آزار می‌دهد. یکی از آزمایش‌های مسلمان‌ها این است که میدان را ترک نکنند. خودشان را منزوی نکنند. بایستند و خسته نشوند. این امتحان سختی است. هم امتحان با مال و هم امتحان با جان سخت است. ولی این امتحان سوم یعنی شنیدن «نیش و نوش» از رادیوها، تلویزیون‌ها و از خبرگزاری‌ها امتحان بزرگی است. چه بسا کسانی که خسته شوند و از دین و دینداری دست بردارند.

«وَإِنْ تَصْبِرُوا» اگر مقاومت کنید، «وَتَتَّقُوا» و تقوا پیشه کنید، «فَإِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ» این از نشانه‌های امورِ محکم است. این نشان دهندۀ اطمینانی است که در شما وجود دارد. (شرح صفحه 74 قرآن کریم)

مسلمان‌ها بایستید و مطمئن باشید که در سایۀ این ایستادگی، به پیروزی خواهید رسید…

خدانگهدار شما…

جلسه بعد