انگیزه در انفاق (شرح صفحه 85 قرآن کریم)

شرح صفحه 85 قرآن کریم، سوره نساء آیات 44-38 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی (صفحه 85 قرآن)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

سلام و درود خدا بر میهمانان قرآن…

آخرین آیۀ صفحۀ قبل دربارۀ کسانی بود که بخل می‌ورزند و دیگران را هم به بخل ورزیدن توصیه می‌کنند. کسانی که به جمع مال و انباشتن دارایی خودشان، علاقه‌مندند.

اولین آیۀ این صفحه می‌فرماید:

صفحۀ 85 قرآن کریم

سورۀ مبارکه نساء

آیات 44-38

آیۀ 38 : «وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ ۗ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا»

«وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ» و آنان که انفاق می‌کنند دارایی خود را برای خودنمایی مردم؛ به این علت که مردم ببینند، «وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ» اما به خدا و جهان آخرت ایمان ندارند. در حدیثی بیان شده که در روز قیامت به ریاکار گفته می‌شود: «یا کافر»، «یا فاجر»، «یا ظالم»! چرا خدا را برای خلق او رها کردی؟! و کار خود را همراه با ریا انجام دادی؟! اکنون دستت خالی است! ریا نشانۀ این است که ما به خدا و آخرت ایمان نداریم…

«وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا» هر کس شیطان همنشین او شد، بد همنشینی را انتخاب کرده است؛ چون شیطان ما را به جمع مال تشویق می‌کند. «الشیطان یعدکم الفقر»، شیطان به ما نهیب می زند که اگر پول بدهی، اگر انفاق و کمک کنی، خودت فقیر خواهی شد، تو آینده داری… اما خدای رحمان می‌فرماید: صدقه، خمس و زکات بده، انفاق کن، من برکت می دهم و بلاها را از تو دور می‌کنم. اگر کسی همنشین شیطان شد، بد همنشینی را انتخاب کرده است…

آیۀ 39 : «وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِيمًا»

«وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ» چه شد که چنین کسانی به خدا ایمان نمی‌آورند؟ چرا به جهان آخرت علاقه نشان نمی‌دهند؟ و برای آیندۀ خودشان فکری نمی‌کنند؟ «وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ» و از آنچه خدا روزی آن‌ها کرده، انفاق نمی‌کنند. دارایی‌های ما –فکر، سلامت و ارادۀ ما– از خودمان نیست، همه در دست خدا و لطف او است «هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي». چرا از آنچه خداوند روزیشان کرده، در راه خدا نمی‌دهند؟! «وَكَانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِيمًا» و خداوند نسبت به مردم آگاه و دانا است. اینکه چه کسی بذل و بخشش می‌کند و چه کسی خست و بخل نشان می‌دهد…

آیۀ 40 : «إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ ۖ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا»

به دلیل آیات فراوانی که در قرآن وجود دارد، ما خداوند را «عادل» می‌دانیم. مانند این آیه که می‌فرماید: «خداوند به سنگینی ذره‌ای هم ظلم نمی‌کند». خداوند عادل است. «وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا» و اگر حسنه‌ای آورده شود، خداوند پاداش‌های چندین و چند برابر می‌دهد. «وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا» و از جانب خودش –به مُحسنین و منفقین– پاداشی بزرگ می‌دهد. حامی بندگانش است. هیچ چیزی از چشم خداوند پنهان نمی‌ماند…

آیۀ 41 : «فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَٰؤُلَاءِ شَهِيدًا»

«فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ»؛ افرادی که بخل می‌ورزند یا اگر انفاق کردند، برای خودنمایی انفاق می‌کنند، در روز قیامت چه حالی دارند؟ روز قیامتی که پیامبران گواهان امت‌ها هستند. «فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ» چه حالی دارند آن‌ها، هنگامی که ما برای هر جمعیتی گواهی می‌آوریم. «وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَٰؤُلَاءِ شَهِيدًا» و تو پیامبر اسلام را شاهد و گواه بر مسلمان‌ها می‌آوری. بر اساس آیات قرآن روز قیامت دادگاهی است که شاهدهایی از جمله خود خداوند و پیامبر دارد. اگر هم اکنون در دنیا شاهدی وجود داشته باشد، تن ما به لرزه می‌افتد که نکند این شاهد علیه ما حرفی بزند! دادگاه سختی در پیش داریم. زمین، زمان و وجدان ما شاهد هستند. اعضا و جوارح ما به سخن می‌آیند. حتی پیامبر و امامان معصوم شاهد هستند.

کسانی که بخل می‌ورزند، در روز قیامت چه حالی دارند؟ با وجود فقیران و جوان‌های گرفتار زیادی در جامعه، ولی آن‌ها مال و دارایی خودشان را انباشته می‌کنند و اینگونه دنیا را ترک می‌کنند…

آیۀ 42 : «يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّىٰ بِهِمُ الْأَرْضُ وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا»

«يَوْمَئِذٍ» در روز قیامت، «يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا» آرزو می‌کنند، حسرت می‌خورند کافران «وَعَصَوُا الرَّسُولَ» و آنان که سرپیچی کردند از فرمان پیامبر، آرزو می‌کنند: «لَوْ تُسَوَّىٰ بِهِمُ الْأَرْضُ» ای کاش با خاک یکسان می‌شدند، ای کاش محو می‌شدند و نبودند، که آن ذلت و سر به زیری، و آن شرمندگی را در پیشگاه ملت‌ها، همشهریان و دوستانشان در روز قیامت ببینند. «وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا» نمی‌توانند در مقابل این همه شاهد، سخنی را پنهان کنند.

آیۀ 43 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» ای کسانی که ایمان آورده‌اید! «لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ»؛ «شراب» یکی از محرماتی است که خدای مهربان در چند مرحله آن را حرام کرد. اول آیه‌ای نازل شد که در شراب و قمار فایده‌ها و منافعی است. ولی ضررهایش بیشتر است. عاقل‌ها فهمیدند که این یک کد است و نباید شراب بخورند. مسلمان‌ها!، مؤمنان‌ها!، در حال مستی وقتی شراب خوردید، به نماز نزدیک نشوید. همچنین فهمیدند که این یک کد منفی است، نباید شراب بخورند. در پایان هم آیه‌ای نازل شد که «إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ…» قمار، شراب و قمارهایی که مرسوم بوده با بت‌ها انجام می‌دادند، نجس و آلوده است، پس دوری کنید. در این آیه می‌فرماید: در حال مستی به نماز نزدیک نشوید. چرا؟ «حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ» تا آگاهانه نماز بخوانید. بدانید چه می‌گویید. معلوم است اسلام از ما نماز آگاهانه و عاشقانه می‌خواهد. خداوند از ما می‌خواهد که معنای ذکرهایی که در نماز بیان می‌کنیم را بفهمیم. شراب و یا هر چیز دیگری که ما را از آگاهی در نماز دور کند، ناپسند است. «وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ» ای کسانی که ایمان آورده‌اید! به نماز نزدیک نشوید در حال جنابت، مگر اینکه مسافر باشید. مسافران که دسترسی به آب ندارند تا به آب برسند، «حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا» مگر اینکه غسل کنید. کسی که جنابت پیدا کرده، تنها با غسل می‌تواند دوباره به سمت نماز برود.

«وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ» اگر بیمار هستید و آب برایتان ضرر دارد، «أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ» یا در مسافرت هستید، برای وضو و یا برای غسل دسترسی به آب ندارید، «أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ»؛ «غائِطِ» یعنی گودال. در زمان‌های قدیم مرسوم بوده که برای دستشویی رفتن، گودال‌هایی حفر می‌کردند که دیگران آن‌ها را در آن حالت، نبینند. عرب، به آن گودال «غائِطِ» می‌گویند که امروزه به آن دستشویی می‌گویند.کسی که دستشویی رفته و هنوز وضو نگرفته است، نمی‌تواند به نماز نزدیک شود. «أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ» یا اگر شوهر با زن خود، زن با شوهر خود مباشرت و آمیزش داشتند، «فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً» و آب پیدا نمی‌کنید، در چنین حالاتی –که آب ضرر دارد یا دسترسی به آن ندارید-، «فَتَيَمَّمُوا» تیمم کنید، به چه چیزی؟ «صَعِيدًا» به پوستۀ زمین، و یا به سنگ، خاک، شن، «طَيِّبًا» باید پاکیزه باشد. چگونه تیمم کنیم؟ «فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ» پس از آنکه دست‌هایتان را به خاک زدید، به پیشانی‌هایتان بکِشید، «وَأَيْدِيكُمْ» و به روی دست‌هایتان بکِشید -طبق دستور تیمم که در رساله‌ها وجود دارد-. «إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا» حقیقت این است که خداوند بخشنده و آمرزنده است.

آیۀ 44 : «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ»

«أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ»؛ سی‌ویک ‌بار در قرآن کلمۀ «أَلَمْ تَرَ» آمده است: ندیدی؟ یعنی برو ببین!، نشنیدی؟ یعنی برو بشنو!، نخواندی؟ یعنی برو بخوان!

اسلام ما را به مطالعۀ تاریخ سفارش می‌کند. آیا نخواندی و ندیدی قصۀ کسانی –مسیحیان و یهودیانی که پیامبر داشتند- که کتاب داشتند؟! از کتابشان برای هدایت خود استفاده نکردند. به جای آن «يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ» گمراهی را خریدند، «وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ» می‌خواهند علاوه بر اینکه خودشان گمراهی را انتخاب کردند، شما را هم از راه به بیراهه ببرند…

از خداوند می‌خواهیم شیرینی آیات کتاب خود را به ما بچشاند.

باور کنیم که باید در نقشۀ قرآن حرکت کنیم.(صفحه 85 قرآن)

خدانگهدار شما…