شرح صفحه 101 قرآن کریم
نیرنگهای منافقان (شرح صفحه 101 قرآن کریم)
شرح صفحه 101 قرآن کریم، سوره نساء آیات 147-141 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.
دانلود فایل صوتی (شرح صفحۀ 101 قرآن کریم)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
یکی از مأموریتهای ما در زندگی، شناخت انسانها است. از همان اولِ قرآن، خداوند به ما فرمود: انسانها سه دستهاند: متّقین، کافرین و منافقین. بیشتر مطالب را هم دربارۀ منافقین آورده است؛ چون گروهی پیچیده هستند که شناخت آنها خیلی سخت است. ظاهر آنها یک گونه است و باطن آنها گونهای دیگر…
بیشتر آیات این صفحه قرآن دربارۀ منافقین است؛ میفرماید:
شرح صفحۀ 101 قرآن کریم
سورۀ مبارکه نساء
آیات 147-141
آیۀ 141 : «الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ۚ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا»
«الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ» منافقان کسانی هستند که رصد میکنند شما را، انتظار میکشند وقایع جامعۀ شما را، «فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ» اگر یک پیروزی از جانب خدا و به مدد خدا نصیب شما شد، منافقین میگویند: آیا ما با شما نبودیم؟! ما هم در غنایم شریک هستیم! ما در این دستآوردها سهیم هستیم! «وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ» و اگر یک پیروزی نصیب کفّار شود، به سراغ کفّار میروند و «قَالُوا» به آنها میگویند: «أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ» آیا ما نبودیم که شما را تشویق کردیم که علیه مسلمانها بجنگید؟ «وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ» آیا ما نبودیم که شما را مانع شدیم که مسلمان شوید، که به آنها متمایل نشوید، پس ما در پیروزی شما شریک هستیم! بخشی از این دستاوردها به خاطر ما است. حکایت آنها همچون کسانی است که «دو دوز» بازی میکنند. غافل از اینکه «فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» خداوند در روز قیامت داوری خواهد کرد؛ از دلها و از نیتها پردهبرداری خواهد کرد.
«وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا» خداوند برای کفّار، سلطه و راهی بر مؤمنان قرار نداده است. خداوند رضایت نمیدهد که کافر بر مؤمن مسلط شود. ولی منافق دوست دارد زمینۀ این تسلط را فراهم کند. متأسفانه منافقین روزگار ما نیز اینگونه هستند.
آیۀ 142 : «إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَىٰ يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا»
یک ویژگی دیگر منافقین، نیرنگبازی است. «إِنَّ الْمُنَافِقِينَ» حقیقت این است که منافقان «يُخَادِعُونَ اللَّهَ» با خدا نیز خدعه میزنند، «وَهُوَ خَادِعُهُمْ» در حالی که خداوند مقابله به مثل میکند، به آنها خدعه میزند. «وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ» و ویژگی دیگر منافقین این است که هنگامی که برمیخیزند برای نماز خواندن، «قَامُوا كُسَالَىٰ» با کسالت نماز میخوانند.
دربارۀ مؤمنین میفرماید: «أقاموا» به پا میدارند نماز را، اما دربارۀ منافقین میفرماید: «قَامُوا» بلند میشوند که نماز بخوانند، حالا هم که بلند شده نماز بخواند، با بیحالی و خمیازه، با بیشوقی نماز میخواند. «يُرَاءُونَ النَّاسَ» به خاطر خودنمایی در حضور مردم نماز میخوانند، «وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا» و بسیار کم پیش میآید که ذکر خدا را بر لب داشته باشند. در حالی که مؤمن، ذکر کثیر دارد «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اذكُرُوا اللَّهَ ذِكرًا كَثيرًا». همیشه لبان مؤمن مترنم به ذکر پروردگار است، ولی منافق گهگاهی، البته آن هم برای خوشایند مردم ذکر خداوند را میگوید.
آیۀ 143 : «مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَٰلِكَ لَا إِلَىٰ هَٰؤُلَاءِ وَلَا إِلَىٰ هَٰؤُلَاءِ ۚ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا»
«مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَٰلِكَ» یک چیزی که از سقف آویزان باشد و قرار و ثبات نداشته باشد به آن «مُذَبْذَبِ» میگویند. صدایی هم از آن به گوش میرسد. خدای مهربان و قرآن کریم، منافق را به همین وسیلهای که آویزان است و هدف ندارد، تشبیه کرده است. همچنین مانند پاندول ساعت است که هدف و جهت آن معلوم نیست، هدف آن سمت راست است؟ سمت چپ و یا شمال است؟ هدف آن چیست؟ منافق یک پریشانی دارد و هدف مشخصی در زندگی ندارد. «مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَٰلِكَ» بین کفر و ایمان، بین کفّار و مؤمنان، یکی را انتخاب نمیکند، همیشه در حال رفت و آمد است و هدف مشخصی ندارد. «لَا إِلَىٰ هَٰؤُلَاءِ» نه با این دسته است، «وَلَا إِلَىٰ هَٰؤُلَاءِ» و نه با آن دسته است؛ نه با کفّار است و نه با مؤمنان… «وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا» و هر که را خداوند گمراه کند هیچ راهی برای نجات برای او نخواهی یافت.
البته ما بارها گفتهایم که خداوند جز هدایت برای بندگانش ندارد و نمیخواهد؛ اما این بندگان هستند که زمینۀ گمراهی را فراهم میکنند. خداوند نیز بر اساس سنتهای خود عمل می کند، مانند کسی که آگاهانه سم بخورد. قانون خدا این است که هر کس سم بخورد مسموم میشود.
آیۀ 144 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۚ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُبِينًا»
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» عزیزان من! بندگان من! «لَا تَتَّخِذُوا الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ» به جای مؤمنان، کافران را به عنوان دوست گزینش نکنید، انتخاب نکنید. ارتباطات شما باید هدفمند و جهتدار باشد. «أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُبِينًا» آیا میخواهید که خداوند علیه شما یک دلیل روشنی بیاورد؟ مواظب ارتباطات خود باشید!
آیۀ 145 : «إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا»
«إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ»؛ بهشت درجات دارد، جهنم درکات دارد، یعنی به سمت پایین و پایینتر… پایینترین درکات و قسمتهای جهنم، مخصوص منافقین است. منافقان از کافران نیز پستتر و پایینتر هستند. «إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ» در جای پایین و پستتر آتش هستند. «وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا» تو برای آنها کمککاری نمییابی. کسی نیست که به آنها کمک کند.
سؤال: پروردگارا تو که مهربان هستی، تو که رحیم و رئوفی، از اول قرآن که شروع کردیم گفتیم: «بسم الله الرحمن الرحیم» آیا برای منافقی که تا به این حد بدبخت است، راه جبران و بازگشت وجود دارد؟
میفرماید: بله…، آغوش رحمت خداوند باز است.
آیۀ 146 : «إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَٰئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ ۖ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا»
«إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا» مگر منافقانی که توبه کردند، «وَأَصْلَحُوا» و جبران کردند، و اصلاح کردند اشتباهات خود را، «وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ» و به لطف خداوند چنگ زدند. «وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ»، نفاق از روز اول با التقاط همراه بوده است. منافق حق و باطل را برای اینکه به مقاصد خود برسد، مخلوط میکند.
«لِنین» رهبر مارکسیستهای جهان در آخرین سخنرانی خود به آنها گفت: اگر میخواهید مسلمانها را شکست دهید، مضامین مارکسیستی را در قالبهای دینی بریزید و به خورد جوانان مسلمان بدهید. همان کاری است که منافقان در ایران انجام دادند. کتابهای منافقان را بخوانید. اگر منافق بخواهد توبه کند، باید دیدگاههای غلط خود را کنار بگذارد و دیدگاههای خود را خالص کند. «فَأُولَٰئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ» این توبهکنندگان همراه مؤمنان هستند. «وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا» و به زودی خداوند پاداش بزرگی به مؤمنان خواهد داد.
آیۀ 147 : «مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا»
«مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ» بعضی فکر میکنند که خداوند میخواهد انتقام بگیرد و قدرتنمایی کند. و میگویند: پس آتش جهنم برای چیست؟! این آیه جواب میدهد: اگر شما شکرگزار و مؤمن باشید، به چه دلیلی خداوند شما را مجازات کند؟ نه… البته که خداوند مجازات نمیکند. آن مجازاتها نیز پیامدِ کارِ خود شما است. خداوند نه از عبادات ما نفعی میبرد و نه از نافرمانی ما ضرر میکند.
آیه را بخوانیم: «مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ» چرا خداوند باید شما را مجازات کند، «إِنْ شَكَرْتُمْ» اگر شکرگزار باشید؟! یعنی نعمتهای خداوند را به جا استفاده کنید. «وَآمَنْتُمْ» و اگر مؤمن باشید، چرا؟! «وَكَانَ اللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا» و خداوند قدردانِ داناست.
(شرح صفحه 101 قرآن کریم)
بیاییم به دامن لطف پروردگار چنگ بزنیم…
خدانگهدار شما…
