بخشی از اوصاف خدا

شرح صفحه 53 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 29-23 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

در حدیث می‌خوانیم که در روز قیامت از علماء یک چیزی را می‌پرسند و از بقیۀ مردم یک چیز دیگر را …

از آن‌هایی که نمی‌دانستند، می‌پرسند چرا نرفتید یاد بگیرید؟! از آن‌هایی که دانشمند بودند، می‌پرسند چرا به عِلمتان عمل نکردید؟!

علمای مسیحی و علمای یهودی که با ظهور اسلام در مدینه بودند، پیامبر اسلام را شناختند. قرآن را شناختند. مطمئن شدند که بر حق است، ولی زیر بار نرفتند. این است که غصه دارد…

این آیات را بخوانیم:

صفحۀ 53

سورۀ مبارکه آل‌عمران

آیات 29-23

آیۀ 23 : «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ»

«أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ» آیا ندیدی شما کسانی را که از کتاب نصیبی بردند؟ دانشی از دین دارند؟ «يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَابِ اللَّهِ»، پیامبر اسلام می‌فرمود که «تورات و انجیل را بیاوریم» و آن ها به کتاب خدا. دعوت می‌شدند؛ البته که منظور کتاب خودشان بود – و نه قرآن – با این حال زیر بار کتاب خودشان هم نمی‌رفتند. «لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ» تا همان کتاب خودشان، داوری کند بین آن‌ها. گاهی بین گروه‌هایی از یهودی‌ها اختلافی پیش می‌آمد، ایشان اختلاف را پیش پیامبر اسلام می‌آوردند، ولی زیر بار کتاب خودشان هم نمی‌رفتند.

«ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌ مِنْهُمْ» پس از چندی، پشت می‌کردند، اعتراض می‌کردند گروهی از آن‌ها، «وَ هُمْ مُعْرِضُونَ» در حالت قهر…

این مطلب نشان می‌دهد که این افراد به جای اینکه به دنبال احکام خداوند باشند، به منافع شخصی خودشان فکر می‌کردند!

آیۀ 24 : «ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ ۖ وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ»

«ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ» علمای یهودی و مسیحی یک فکر غلطی را به خداوند نسبت می‌دادند که ریشۀ این مشکل بود و آن فکر غلط هم این بود که «ما جهنم نمی‌رویم، اگر هم جهنم برویم چند روزی بیشتر نخواهد بود، طول نخواهد کشید. «وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ» مغرور کرده بود آن‌ها را در دینشان، آنچه را که به دروغ به خدا نسبت می‌دهند. در کدام قسمت تورات و انجیل نوشته است که یهودی به جهنم نمی‌رود؟! مسیحی به جهنم نمی‌رود؟! بهشت رفتن دو ویژگی می‌خواهد: ایمان و عمل صالح…

برای مسلمان‌ها هم همینطور است. البته بعضی از مسلمان‌ها هم برای مدت کوتاهی یا مدت متوسطی و یا حتی مدتی طولانی به جهنم خواهند رفت. البته آن یک بحث دیگری دارد. ولی این فکر غلط است که بگوییم ما اهل بهشت هستیم، اگر جهنم هم برویم، چند روز «مَعْدُودَاتٍ»، یک، دو و یا سه هفته است و بیشتر نیست …! این غلط است.

آیۀ 25 : «فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ»

«فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ» چگونه خواهند بود آنگاه که گردآوریم آن‌ها را «لِيَوْمٍ» در روز قیامتی که «لَا رَيْبَ فِيهِ» شکی در آن نیست. «وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ»؛ «تُوَفِّيَ» یعنی تحویل بی‌کم و کاست، و هر دستاوردی را که داشته‌اند به آن‌ها تحویل داده می‌شود. «وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ» و کسی در قیامت مورد ستم قرار نمی‌گیرد. آنجا دادگاه عدل الهی است.

هنگامی که دادگاه عدل الهی بر پا می‌شود، این افراد چگونه خواهند بود؟!

آیۀ 26 : «قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

«قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ»؛ دربارۀ این آیه فرموده‌اند که امام زمان علیه السلام، این آیه را در قنوت خود زیاد می‌خواند و پیامبر عزیز اسلام صلی الله علیه و آله و سلم نیز در فتح مکه این آیه را تلاوت می‌فرمود و بعد از تلاوت فرمودند: به زودی اسلام سرزمین‌های روم و ایران را تسخیر خواهد کرد. ولی وقتی منافقین آن سخن را شنیدند، با طعنه گفتند: همین شهرهای مکه و مدینه برای شما کافی است – دیگر روم و ایران پیشکش…! – اما تاریخ نشان داده که وعده‌های خداوند حق است.

«قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ» بگو که پروردگار فرمانروای ملک‌هاست. «قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ» ای پیامبر بگو؛ مخاطب این آیه پیامبر و هر کسی است که قرآن می‌خواند. ای خدایی که فرمانروای مُلکِ هستی، هستی …

«تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ» فرمانروایی را می‌دهی به هر که بخواهی، «وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ» و فرمانروایی را می‌گیری از هر که خواستی …

آقایان و خانم‌ها! خواستن‌های ما با خواستن‌های خدا فرق دارد. خداوند هم قدرت دارد و هم حکمت. وقتی چیزی را می‌خواهد حتماً بر اساس مصلحت و حکمتی است. اگر از کسی قدرت را می‌گیرد یا به کسی قدرت می‌دهد، حتماً بر اساس یک راز و یک هدفی است.

«وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ» خداوندا! هر که را بخواهی عزیز می‌کنی، «وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ» و هر که را بخواهی ذلیل می‌کنی، «بِيَدِكَ الْخَيْرُ» سرچشمۀ خیرات دست توست. «إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» حقیقت این است که تو بر هر کاری توانایی…

آیۀ 27 : «تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ۖ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ ۖ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ»

«تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ» شب را در روز فرو می‌بری. «ولِجُ» یعنی فرو رفتن، دخول، ورود. «وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ» و روز را در شب. برای این آیه، دو معنا بیان شده است. اول؛ این که تبدیل روز به شب، مثل اینکه چراغ‌ها را ناگهان روشن و خاموش می‌کنند، ناگهانی صورت نمی‌گیرد، و خداوند هم اینگونه و به یکباره روز را خاموش نمی‌کند، بلکه بیست دقیقه طول می‌کشد و این نور با یک شیب ملایم، کم می‌شود تا به چشم ما و تمامی جنبندگان آسیبی وارد نشود. همچنین تبدیل شب به روز هم باز به تدریج انجام می‌شود. پس یکی از معناهای «تُولِجُ اللَّيْلَ وَ النَّهَارِ» این است.

دوم؛ معنای دیگر این است که شب و روز در طی سال کوتاه و بلند می‌شود و نتیجه‌اش چهار فصل پیش می‌آید. بهار تابستان پاییز زمستان، که اگر این چهار فصل نباشد اختلالات زیادی در این نظام به وجود می‌آید. به دنبال مطالعه دربارۀ آن باشید.

«وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ» خدایا تو زنده را از دل مرده بیرون می‌کشی. یعنی گیاهان را از زمین مرده به عنوان سلول‌های زنده بیرون می‌آوری. «وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ» مرده را از دل زنده. این موجودات زنده، این سلول‌ها هم پی در پی می‌میرند. پروانه‌ها، گنجشک‌ها، پرنده‌ها، حیوانات، انسان‌ها، زنده‌ها هم به جمع مردگان می‌پیوندند. خدایا تو همۀ این کارها را می‌کنی. مرگ و حیات به دست توست.

«وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ» و هر که را بخواهی بی‌حساب، یعنی فراوان، رزق می‌بخشی…

آیۀ 28 : «لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۖ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً ۗ وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ۗ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ»

یک موضوع سیاسی اجتماعی:

«لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ» مؤمنان نباید به جای مؤمنان، کافران را به دوستی بگیرند. ارتباطات، دیپلماسی و نظامات اجتماعی ما باید تعریف شده باشد. «وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ» هر که به جای مؤمنان با کافران دوست شود، «فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْء» رابطه‌ای با خدا ندارد، چراکه خداوند با او قهر است. «إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً» مگر برای یک مصلحتی و یا مصونیت از خطری می‌تواند با کافران رابطه برقرار کند که ما اصطلاحاً به آن «تقیّه» می‌گوییم. «تقیّه» یعنی بر اساس یک صلاح‌دیدی، فعلاً با دشمن کنار بیاییم؛ که یکی از آیات قرآن دربارۀ همین موضوع است. در این مورد هم خداوند از دل ما آگاه است و می‌داند که این کنار آمدن با کافران نقشه است، پشت صحنه‌ای دارد و یا واقعاً منظورمان چیز دیگری است.

«وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ» و خداوند هشدار داده به شما که او را نافرمانی نکنید. هشدار! هشدار! خدا را نافرمانی نکنید. «وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ» بازگشت‌گاه به سوی پروردگار است. پایان همۀ موجودات، در این فعل و انفعالاتی که صورت می‌گیرد، به خدا ختم می‌شود. مثل «انا لله و انا الیه راجعون» …

آیۀ زیر، آخرین آیۀ این صفحه است:

آیۀ 29 : «قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ ۗ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

«قُلْ» ای پیامبر بگو «إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ» اگر مخفی کنید آنچه را که در سینه‌هایتان وجود دارد، «أَوْ تُبْدُوهُ» یا علنی و آشکار کنید، «يَعْلَمْهُ اللَّهُ» خدا آن را می‌داند. «وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ» علاوه بر راز دل شما، آنچه در آسمان‌ها می‌گذرد را هم می‌داند. «وَمَا فِي الْأَرْضِ» آنچه در اعماق زمین است را می‌داند. «وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» و خداوند بر هر کاری، بر هر چیزی تواناست.

خدایا شیرینی آیات کتاب خود را به ما بچشان …

خدانگهدار شما…

جلسه بعد

جذابیت‌های دنیای مادی

شرح صفحه 51 قرآن کریم، سوره آل عمران آیات 15-10 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

قرآن کتاب تربیت است. پیامبران برای تعلیم و تربیت آمده‌اند. هر کسی بهترین روش تربیت و بهترین محتوای آن را می‌خواهد، باید به قرآن مراجعه کند.

صفحۀ 51 سورۀ مبارکه آل‌عمران آیۀ 15-10 می‌فرماید:

آیۀ 10 : «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ»

«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا» آنان که کافر شدند، «لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا» دارایی‌هایی که جمع کرده‌اند و بچه‌هایی که دارند آن‌ها را از خدا بی‌نیاز نمی‌کند. اگر بخواهیم امروزی بگوییم: نیروی انسانی و سرمایه ما را از خدا بی‌نیاز نمی‌کند. انسان می‌گوید ما پولدار هستیم، پُل می‌سازیم، جاده می‌سازیم، دریا را در اختیار داریم، به آسمان می‌رویم. ولی انسان به هیچ وجه از خدا بی‌نیاز نیست، به فقر خودتان نگاه کنید: «أَنتم الفُقَراء».

«وَأُولَٰئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ» کافران، خود همین کافران، هیزم جهنم هستند. آتشگیرۀ جهنم هستند. جهنم یک سنگ‌هایی دارد که به علت وجود آن سنگ‌ها هم خود جهنم و هم جهنمی‌ها آتش می‌گیرند.

قرآن کتاب تربیت است

آیۀ 11 : «كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ۚ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ۗ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ»

«كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ» قرآن، از نمونۀ کافران، فرعونیان را مثال زده است. «دَأْبِ» یعنی خلق و خو، سبک. مثل سبک فرعونیان، که آن‌ها هم آیات خدا را انکار کردند. «وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ» قبل از فرعونیان هم کسانی بودند، «كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا» دروغ شمردند آیات ما را، «فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ» خداوند هم به خاطر گناهانشان آن‌ها را گرفت، تنبیه کرد. «وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ» و خداوند کیفرش سخت است. بعضی به خاطر خود شیرینی، به خاطر اینکه هوادار جمع کنند و جمعیتی را به سمت خودشان بکشانند، می‌گویند: آقا! جهنم چیست؟ آقا! من آن دینی که یک خانم را به خاطر یک تار مویش آویزان کند اصلاً قبول ندارم، خدا را قبول ندارم.

خوب شما قرآن را قبول داری؟ چرا که این‌ها آیات ‌قرآن است. انبیاء «مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ» آمدند. هر دو در قرآن است. این ایمان، ایمان ناقصی است که بگوییم: «نُؤمِنُ بِبَعضٍ» بعضی از آیات را قبول داریم «وَنَكفُرُ بِبَعضٍ» و بعضی از آیات را قبول نداریم. نه، ما همۀ آیات را قبول داریم. بهشت را قبول داریم. جهنم را قبول داریم. همۀ آن‌ها حق است و برای تربیت ما است.

آیۀ 12 : «قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ ۚ وَبِئْسَ الْمِهَادُ»

«قُلْ» ای پیامبر اعلام کن، «لِلَّذِينَ كَفَرُوا» به کافران، «سَتُغْلَبُونَ» به زودی شکست خواهید خورد. «وَتُحْشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ» و بعد از مرگتان به جهنم خواهید افتاد. «وَبِئْسَ الْمِهَادُ» جهنم خیلی بدجایگاهی است.

از این آیه به بعد، قرآن کریم، قصه یا گوشه‌ای از قصۀ جنگ بدر را توضیح می‌دهد:

آیۀ 13 : «قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا ۖ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ»

«قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا» قطعاً در این ماجرای دو گروه، نشانه‌ای وجود دارد، «الْتَقَتَا» که با هم برخورد داشتند در جنگ بدر، «فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» یک لشکر می‌جنگند در راه خدا، «وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ» لشکر مقابل در راه شیطان می‌جنگند، آن‌ها کافران هستند. خوب جنگ بدر، جنگ خیلی عجیبی است. آمار مسلمان‌ها سیصد و چند نفر، ولی آمار مشرکین هزار نفر بود. حتی همۀ مسلمان‌ها هم شمشیر نداشتند و تنها تعداد کمی ‌از آن‌ها به شمشیر مجهز بودند. در آن زمان، اسب کار تانک‌های کنونی را می‌کرد. کفار، مشرکین صد اسب ولی مسلمان‌ها دو اسب داشتند. مشرکین در بالای کوه و مسلمان‌ها پایین آن بودند. تعداد نفرات و امکانات مشرکین چندین و چند برابر مسلمان‌ها بود، اما خداوند مسلمین را پیروز کرد.

«يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ» مشرکین، مسلمان‌ها را دو برابر می‌دیدند. نه در خیال…! بلکه دقیقاً با همین چشمانشان…! مثلاً مسلمان‌ها کمی بیشتر از ۳۰۰ نفر بودند، ولی مشرکین آن‌ها را ۷۰۰ نفر می‌دیدند. خود همین، وحشت به جان آن‌ها انداخت. «وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ» خداوند هر که را بخواهد، تأیید و تقویت می‌فرماید. این قصه اختصاصی به جنگ بدر ندارد.

«إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً» در این تاریخ گذشته، عبرتی وجود دارد برای آیندگان، «لِأُولِي الْأَبْصَارِ» برای کسانی که بصیرت دارند.

آیۀ 14 : «زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ۗ ذَٰلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ»

«زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ»، «شهوت» یعنی محبت شدید. وقتی آدم به یک چیزی میل ‌زیادی دارد، می‌گویند شهوت آن را دارد. مثلاً شهوت مقام و شهوت مال وجود دارد. این موارد «زُيِّنَ لِلنَّاسِ»،  یعنی زینت داده شده برای مردم شَهَوات، یعنی چیزهایی را که دوست دارند. آن چیز‌ها چیست؟ «مِنَ النِّسَاءِ» همسر، «وَالْبَنِينَ» فرزندان، «وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ» دارایی‌های خیلی زیاد، هنگفت، «مِنَ الذَّهَبِ» از طلا، «وَالْفِضَّةِ» و نقره، «وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ»،و مَرکب‌های «مُسَوَّمَةِ» که به قول امروزی‌ها یعنی مَرکب‌های برنددار، مثل بنز و بی‌ام‌و. «الْخَيْلِ»هم یعنی اسب. اسب هم چندین درجه داشته است از جمله مرغوب، خیلی مرغوب، درجۀ یک، نشان‌دار. «مُسَوَّمَةِ» یعنی نشان‌دار، یعنی این اسب مشخص بوده است، مثلاً ۶۰۰ میلیون تومان می‌ارزد. از کجا هست؟ از چه جنسی است؟ در کجا تربیت شده است؟ این‌ها «زُيِّنَ»، یعنی پیش چشم انسان‌ها زینت داده شده، جذابیت پیدا کرده، «وَالْأَنْعَام» و چهارپایان. مثلاً یک گله چند هزار گاو، چند هزار شتر و چند هزار گوسفند دارد. «وَالْحَرْثِ» زمین‌های کشاورزی، «ذَٰلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا» این‌ها بهرۀ زندگی دنیا است. «وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ» اما آینده خوش، پیش خدا است.

سؤال: این آیه می‌خواهد چه بگوید؟ یعنی دنیا بد است؟ همسر و فرزند بد است؟ کشاورزی بد است؟ نه…، این‌ موارد خوب است ولی به شرط اینکه وسیله‌ای برای رسیدن به قله‌های بلندتر در آخرت باشد.

امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرموده‌اند: «دنیا مثل موجی است که باید بر آن سوار شد و به ساحل رسید، نه اینکه در آن غرق شد». پس در همسر و فرزند، در دارایی و ماشین و… نباید غرق شد.

امام‌ حسن‌مجتبی علیه السلام سوار بر اسبی بودند و مسیری را می‌رفتند. یک جوان با حسرت به ایشان نگاه کرد. حضرت از اسب پایین آمدند و سوئیچ را، افسار اسب را به آن جوان دادند و خود پیاده رفتند. این کار حضرت یعنی: من دل نبسته‌ام. سوار اسب می‌شوم، غذا می‌خورم، اما اسیر غذا و شکم نیستم. انسان برترین مخلوق خداست. برای شکم و برای ماشین آفریده نشده، او از ماشین بالاتر است، او از خورشید بالاتر است…

قیمت انسان بهشت است

آیۀ 15 : «قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَٰلِكُمْ ۚ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ»

«قُلْ» ای پیامبر بگو، «أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَٰلِكُمْ» می‌خواهید به شما خبر بدهم چیزهایی را بهتر از آنچه که گفتیم؟ دارایی‌های هنگفت، کشاورزی، ماشین، چه و چه … «لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ» برای کسانی که متّقی شدند، پرهیزکاری پیشه کردند، پیش خدایشان، بهشت‌هایی که از زیر درختانش نهرهایی جاری است، در نظر گرفته شده است.

آیا موقتی است؟ یعنی فقط یک هفته و یک ماه است؟ نه… چون گاهی انسان به یک مکان خوش آب و هوا می‌رود ولی به او می‌گویند فردا باید برگردد به تهران. نه…، از آنجا فردا برنمی‌گردیم… «خَالِدِينَ فِيهَا» برای همیشه در آن بهشت‌ها خواهند بود. «وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ» همسران پاکیزه، از همۀ اینها بالاتر، «وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ» و رضایت و خوشنودی پروردگار، «وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ» و خداوند آگاه است نسبت به بندگان.

چه کسانی دنبال دنیا و چه کسانی به دنبال آخرت هستند؟! از این آیه‌ها درس بگیریم. قیمتی که خداوند برای ما تعیین کرده، بسیار گرانبهاست. امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده‌اند: «قیمت شما بهشت است».

به آن فکر کنیم…

خدانگهدار شما…

جلسه بعد

شرح صفحه 49 قرآن کریم (آمن الرسول)

شرح صفحه 49 قرآن کریم، سوره بقره آیات 286-283 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم. آمن الرسول

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

با خدا باش و پادشاهی کن

بی خدا باش و هر چه خواهی کن

بیاییم بندۀ خدا شویم تا در دنیا و آخرت خوشبخت باشیم.

این صفحه شامل آخرین آیات سورۀ بقره است. صفحۀ قبل طولانی‌ترین آیۀ قرآن بود که به تنظیم اسناد اشاره داشت. بدهی‌های مدت‌دار خود را حتماً بنویسید؛ نکند که بین شما اختلاف، خصومت و بددلی پیش بیاید.

این آیه در ادامۀ آیۀ قبل است.

می‌فرماید:

صفحۀ 49

سورۀ مبارکه بقره

آیۀ 286-283

آیۀ 283 : «وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ ۖ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ ۚ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ»

«وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ» اگر در مسافرت بودید…، اگر در شهر بودید برای تنظیم سند بدهی‌های مدت‌دار فردی را بیابید. اما اگر در مسافرت بودیم چه باید کرد؟

«وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا» اگر نویسنده یا باسوادی و یا آشنای به مسائل حقوقی پیدا نکردیم، «فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ» برای محکم کاری حتماً یک گرویی قبض شود. مثلاً شخصی مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان بدهکار است، به همان اندازه طلا، پیش بستانکار می‌گذارد. پس اگر نویسنده‌ای وجود نداشت که آن سند را تنظیم کند، باید یک گرویی رد و بدل شود و حتماً هم قبض بشود؛ تنها گفتگو در آن مورد کافی نیست و لازم است که مقبوضه یا یک گرویی قبض بشود.

«فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا» اما اگر بعضی از شما به بعضی دیگر اعتماد و اطمینان صددرصدی دارید، آن گرویی هم لازم نیست. «فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ» کسی که مورد اعتماد قرار گرفته، باید در زمان توافق شده، امانت را پس بدهد در حالیکه هیچ کاتب، شاهد و گرویی، وجود نداشت.

«وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ»، آنقدر این جاذبه‌های دنیایی -مثل پول، شهوت و قدرت- انسان را می‌فریبد که بهترین آدم‌ها هم می‌لغزند. لذا خدای مهربان به صورت مکرر می‌فرماید: تقوا، تقوا، تقوا. خدا را در نظر بگیرید و از نافرمانی خدا بپرهیزید.

«وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ» کتمان نکنید چیزی را که با چشمان خودتان دیدید. گواهی را کتمان نکنید. «وَمَنْ يَكْتُمْهَا» هرکس آن گواهی، آن منازل و مباحثی را که با چشمانش دیده، پنهان کند، کتمان کند، «فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ» قلب او گناهکار است. «وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ» و خداوند به آنچه انجام می‌دهید، داناست. فکر نکنید اگر اسناد را آتش بزنید، هیچکس نمی‌فهمد، البته که خداوند می‌داند…

آیۀ 284 : «لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ ۖ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

«لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ» هر آنچه در آسمان‌ها و هر آنچه در زمین است، مال خداوند است. همان خدایی که صاحب این عالم است، صاحب انسان و تمام بشریت هم است. «وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ» و اگر آنچه در نزد شما و در حافظه و دل شما وجود دارد، آشکار کنید، «أَوْ تُخْفُوهُ» یا پنهان کنید، «يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ» خداوند به حساب شما می‌رسد، با همان مسائل…

«فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ» هرکه را بخواهد می‌آمرزد، «وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ» و هر که را بخواهد عذاب می‌کند. مشیت خدا هم بر اساس حکمت اوست. «وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» و خداوند بر هر چیزی تواناست.

تا انتهای سوره تنها دو آیه مانده است.

آیه‌هایی در قرآن به نام آیه‌های «نامدار» وجود دارد. یعنی این آیه‌ها در زمان پیامبر و یا در زمان صدر اسلام بین مسلمان‌ها شناسنامه‌ای داشتند؛ که آن را پیغمبر یا امام فرموده یا آیه آنقدر در بین مسلمان‌ها تکرار شده که آن را به عنوان یک آیۀ نامدار می‌شناسند. یکی از آن‌ها همین دو آیۀ بعد است. اسم آیۀ بعد «آمَنَ الرَّسُولُ» است. پیغمبر و امامان ما، تلاوت این دو آیه را به هنگام خواب، در گرفتاری‌ها و بعد از نماز بسیار سفارش کرده‌اند.

آیۀ 285 : «آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ»

«آمَنَ الرَّسُولُ» ایمان آورد پیامبر، «بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ» به آنچه پروردگارش بر او نازل کرد (یعنی قرآن). از این آیه اینگونه برداشت می‌شود که مدیران و رهبران قبل از مردم، خودشان باید برنامه‌ها را باور داشته باشند. برای مثال اگر من برنامه را قبول نداشته باشم و در آن تردید داشته باشم، چگونه می‌توانم دیگران را راهنمایی کنم؟! بنابراین اول از همه باید خود پیغمبر به قرآن ایمان داشته باشد…

«وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ» همۀ مؤمنان ایمان آوردند به اللّٰه و فرشتگان خدا و کتاب‌های خدا و فرستاده‌های خدا. این ایمان‌ها (ایمان به خداوند، پیامبران، فرشتگان و کتاب‌های آسمانی) جزء اعتقادات ما است. «لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ» ما بین پیامبران فرقی نمی‌گذاریم. ما همۀ ایشان را فرستادگان خدا می‌دانیم. البته بر اساس آیات قرآن، پیامبران درجات مختلفی دارند، بعضی از آن‌ها اولوالعزم، بعضی رسول و بعضی نبی هستند، ولی همۀ آن‌ها از طرف خدا آمده‌اند. از این جهت ما بین آن‌ها فرقی نمی‌گذاریم.

«وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ» مؤمنان گفتند: شنیدیم، باور کردیم و اطاعت کردیم پروردگارا…؛ غفرانت را نصیب ما بفرما و بازگشت به سوی توست.

آیۀ 286 : «لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ»

«لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا» خداوند تکلیف نمی‌کند به کسی، مگر به اندازۀ توانایی‌اش. بیشتر مردم این آیه را در حافظۀ خود دارند و این بسیار خوب است. خداوندِ عادل بیش از توانایی کسی، باری به دوش او نمی‌گذارد. از آنجایی که خداوند ما را متفاوت آفریده و ظرفیت‌های ما هم متفاوت است، پس مسئولیت‌های ما هم متفاوت خواهد بود.

«لَهَا مَا كَسَبَتْ» به نفع انسان است آن چه کار خوب انجام دهد، «وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ» و به ضرر خود اوست آنچه کار بد انجام بدهد. اگر ما گناه کنیم که به خداوند گزندی نمی‌رسد و حتی اگر کار خوبی هم انجام بدهیم به خداوند نفعی نمی‌رسد. تمام نفع و ضررش به خود ما برمی‌گردد.

«رَبَّنَا» پروردگارا! «لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا» موأخذه نکن ما را اگر فراموش کردیم یا اشتباه کردیم. «رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا» پروردگارا! مثل اینکه در امت‌های قبلی، به سبب تنبیه آن‌ها فرامینی سخت فرستادی. آن فرامین را برای ما نفرست.

یک درخواست دیگر: «رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ» آنچه طاقت ما نیست، توانایی ما نیست، بر ما تحمیل نکن. «وَاعْفُ عَنَّا» بگذر از ما، «وَاغْفِرْ لَنَا» بیامرز ما را، «وَارْحَمْنَا» رحمتت را به سمت ما سرازیر فرما، «أَنْتَ مَوْلَانَا» تو سرپرست ما هستی، «فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ» یاری ده ما را در مقابل کافران.

سورۀ بقره تمام شد، به حول و قوۀ الهی به سراغ سورۀ آل عمران می‌رویم.

به دعای شما محتاجم…

خدانگهدار شما…

جلسه بعد

ربا، اعلان جنگ با خدا

شرح صفحه 47 قرآن کریم، سوره بقره آیات 281-275 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم. ربا، اعلان جنگ با خدا

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

چه کسی از ما خوشبخت‌تر است؟ بر سر سفرۀ خالق آمده‌ایم. ما باید مسائل زندگی خودمان را از خدا بپرسیم. خداوند در چند صفحۀ قبل دربارۀ «انفاق» رهنمود داده است. نقطۀ مقابل انفاق، «رباخواری» است. رباخواری…

ببینیم خداوند دربارۀ رباخواری چه می‌فرماید:

صفحۀ 47

سورۀ مبارکه بقره

آیات 281-275

دادوستد با ربا فرق می‌کند

آیۀ 275 : «الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا ۗ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا ۚ فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَىٰ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»

«الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا» آنان که ربا می‌خورند، «لَا يَقُومُونَ» بر نمی‌خیزند، «إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ»، «إِلَّا» مثل کسی که شیطان با او تماسی گرفته و او دیوانه شده، اعتدال ندارد، تلوتلو می‌خورد، کمی می‌ایستد و کمی می‌نشیند. بیشتر مفسران فرموده‌اند که این توصیف، تنها یک منظره‌ از قیامت است. به عبارت دیگر تجسم یافتۀ یک رباخور در قیامت اینگونه است. رباخور همانند کسی است که شیطان یا یک سرکشی با او ارتباط داشته و او اعتدالش را از دست داده است. رباخور هم در دنیا و هم در آخرت اعتدال ندارد.

منطق رباخورها چگونه است؟

«ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا» این به خاطر آن است که می‌گویند ربا مثل داد و ستد است و فرقی نمی‌کند. همانطور که در خرید و فروش جابجایی داریم، در ربا هم همینطور است، اما می‌دانیم که ربا فرق می‌کند. چه کسی باید فرق آن را بگوید؟ «اللَّهُ». خداوند فرموده که دادوستد و ربا فرق می‌کنند. «وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ» و خداوند حلال دانست دادوستد را، خرید و فروش را، «وَحَرَّمَ الرِّبَا». پس معلوم می‌شود که آن دو فرق می‌کنند. «فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَىٰ» هرکه پند و اندرزی از جانب خدا به او رسید و او تحت تأثیر قرار گرفت. «فَانْتَهَىٰ» یعنی تحت تأثیر قرار گرفت، پند را پذیرفت. «فَلَهُ مَا سَلَفَ» ربا‌هایی که تا قبل از آمدن قانون الهی خورده، برای خودش باشد اما از این به بعد دیگر…

چون اگر بگوییم ربا‌هایی را که از قبل رباخورها خورده‌اند، باید برگردانند، هرج و مرجی در جامعه پیش می‌آید. اما پس از اینکه قانون از آسمان آمد، دیگر ربا ممنوع است. رباهایی که قبل از این قانون گرفته، ایرادی ندارد. البته محکم هم نفرموده که ایرادی ندارد…!

«وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ» کار یک چنین کسی با خدا است. ولی از این آیه، یک ارفاق و بخششی فهمیده می‌شود. «وَمَنْ عَادَ» اما افراد لجبازی که همچنان دنبال رباخوری را می‌گیرند، «فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ» اینان یاران آتش هستند، «هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ» برای همیشه در آتش خواهند بود.

انفاق نقطۀ مقابل رباخواری است

آیۀ 276 : «يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ»

«يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا» خداوند نابود می‌کند ربا را؛ ممکن است به ظاهر پول زیادی هم باشد، ولی زندگی و دنیای آن رباخور، اعصاب و بچه‌های او نابود می‌شود. «مَحقُ» در لغت به معنای نابودی تدریجی است، ومنظور از آن چیزی است که به تدریج نابود می‌شود. ربا همراه با هلاکت است. «وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ» اما خداوند انفاق و صدقه را افزایش می‌دهد. «يُرْبِي» یعنی زیاد می‌کند، افزایش می‌دهد. «وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ» و خداوند دوست ندارد هر ناسپاس گنهکار را. پس معلوم است که رباخوری نوعی از ناسپاسی است. نباید با دارایی که خداوند به شما داده، محرومان و بندگان خدا را آزار بدهید. نعمت‎های خدا را سپاسگزاری و اموالتان را انفاق و ایثار کنید. حداقل داد و ستد کنید…

آیۀ 277 : «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»

«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ»، این گروه در برابر رباخورها هستند. آنان که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، «وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ» و نماز به پا داشتند، «وَآتَوُا الزَّكَاةَ» و زکات پرداختند. «لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ»شکی نیست، پاداش آن‌ها نزد پروردگارشان محفوظ است. «وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ» ترسی بر آنان نیست، «وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ» اندوهی برای آن‌ها نیست.

کسانی که در دنیا به دنبال آرامش می‌گردند…

در شهر پاریس در دست یکی از دوستان، روزنامه‌ای بود. حاج آقا قرائتی در جایی آن روزنامه را نشان داد و پرسید: این روزنامه چه چیزی نوشته است؟ محتوای آن این بود: بیشتر از نود درصد مردم پاریس با قرص‌های آرامبخش می‌خوابند.

«آسایش» هست ولی «آرامش» نیست. آرامش در سایۀ ذکر خدا حاصل می‌شود. ذکر خدا همین قرآن است. قرآن می‌فرماید: «انفاق کن»…

آیۀ 278 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا»، خطاب آیه به مؤمنان است. آهای مؤمن‌ها…! نکند شما هم فریب بخورید و باز به دنبال ربا بروید. «اتَّقُوا اللَّهَ» از نافرمانی خدا بپرهیزید، «وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» آنچه از ربا باقی مانده، دور بریزید اگر ایمان دارید. طمع نکنید و دل نبندید.

ظلم نکنید و زیر بار ظلم هم نروید

آیۀ 279 : «فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ۖ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ»

«فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا» اما اگر گوش نکردید و این فرمان را انجام ندادید، «فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ»، بعضی به اشتباه این آیه را اینطور معنا می‌کنند که ربا یعنی جنگ با خدا. نه…، ربا یعنی جنگ خدا با رباخور. «فَأْذَنُوا بِ» در این آیه یعنی «آگاه باشید». به این معناست، آگاه باشید. باید منتظر جنگ خداوند و رسول با شما…، خداوند و رسول به جنگ با رباخور می‌آیند و معلوم است اگر خداوند به جنگ کسی برود، نتیجه چه خواهد شد…

«وَإِنْ تُبْتُمْ» اما اگر توبه کردید، بازگشتید، «فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ» سرمایه‌هایتان مال خودتان است ولی ربا‌ها را باید برگردانید. «لَا تَظْلِمُونَ» ظلم نمی‌کنید و «وَلَا تُظْلَمُونَ» زیر بار ظلم هم نمی‌روید.

ما از کودکی این شعر را در حافظۀ خود داریم:

بزرگ فلسفۀ قتل شاهدین این است

که مرگ سرخ بِه از زندگی ننگین است.

به کسی ظلم نکن و نی به زیر ظلم برو. استناد قرآنی آن، این است: «لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ»، ظلم کردن بد است، ظلم پذیرفتن هم بد است.

حسین ابن علی فرمودند: من زیر بار ظلم نمی‌روم، این را از مادر و خانواده‌ام آموخته‌ام. آن دامن‌هایی که ما را تربیت کرده‌اند، این را به ما یاد داده‌اند. «هیهات من الذلة»…

آیۀ 280 : «وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ ۚ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ ۖ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ»

«وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ»، حال اگر خواستیم سرمایه‌هایمان را بگیریم، چرا که دریافت اصل سرمایه را خداوند اجازه داده است. اگر فردی همان اصل سرمایه را هم نداشت و اگر برای پرداخت اصل سرمایه در مضیقه بود «فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ»تا زمانی که توان پرداخت پیدا کند به او مهلت بدهید. «وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ» و اگر هم ببخشید خیلی بهتر است (یا اینکه ببخشید خیلی بهتر است). «إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» اگر بدانید این بهتری را.

آیۀ 281 : «وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ۖ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ»

«وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ» شما یک روزی به نام روز قیامت در پیش دارید. برای آن روز توشه بردارید. پروا کنید از روزی که برمی‌گردید. «وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ»در آن روز به سوی خدا برمی‌گردید. «ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ» هر کس هر کاری کرده باشد، بی‌کم‌و‌کاست به او تحویل داده می‌شود. «وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ» در حالی‌که به هیچکس ستم نمی‌شود.

برای بخشش از قیامت وام بگیریم و بگوییم: آن را برای قیامت گذاشته‌ام.

اهل بیت افطار سه شب خود را به یتیم دادند و گفتند که این را برای قیامتمان ذخیره کرده‌ایم، «إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا»…

خدانگهدار شما…

اخلاص در انفاق

شرح صفحه 45 قرآن کریم، سوره بقره آیات آیات 269-265 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم. اخلاص در انفاق

دانلود فایل صوتی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

به مهمان‌سرای خدا خوش آمدید…

پیغمبر فرمودند: «تخلّقوا باخلاق اللّه» اخلاق‌های خدا را در خودتان ایجاد کنید. یکی از اخلاق‌های خداوند، بخشندگی است. این صفحه‌هایی را که می‌خوانیم دربارۀ انفاق، ایثار و بخشش است. اما آن چیزی که به انفاق، ایثار و بخشش ارزش می‌دهد، نیت‌های ما است.

آیات را بخوانیم…

صفحۀ 45

سورۀ مبارکه بقره

آیات 269-265

آیۀ 265 : «وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ»

«وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» حکایت کسانی که انفاق می‌کنند دارایی خود را، کسانی که در جستجوی رضایت و طلب خشنودی خدا هستند و نیتشان هم همین است. «وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ» و می‌خواهند فضائل اخلاقی را در خودشان تثبیت و تحکیم کنند. حکایت این افراد «كَمَثَلِ جَنَّةٍ» به زمینی می‌ماند، به سرزمینی یا به باغی می‌ماند که «بِرَبْوَةٍ» در یک نقطۀ مرتفعی که هم نور خورشید و هم فضای باز وجود دارد، قرار دارد. «أَصَابَهَا وَابِلٌ»، «وابِلٌ» یعنی باران دانه درشت، وقتی زمین حاصلخیز است، در نقطۀ مرتفع باران دانه درشت می‌بارد. «فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ» محصول دو برابر می‌دهد. این دربارۀ کسی است که به خاطر خداوند انفاق می‌کند.

«فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ» حتی اگر باران دانه درشت نبارد و «فَطَلٌّ» باران دانه ریز -یا به قول ایرانی‌ها شبنم-، ببارد، باز هم محصول می‌دهد. کسی که به خاطر خدا انفاق کند، به اندازۀ اخلاص خود، محصول برداشت خواهد کرد. اگر اخلاص خیلی قوی داشته باشد، محصول او چند برابر می‌شود ولی اگر اخلاص کمتری هم داشته باشد، او بالاخره برداشت محصول خواهد داشت. به خاطر خدا انفاق کنید. انفاق شما با ریا و همراه منت و اذیت نباشد. «وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ» و خداوند به آنچه انجام می‌دهید بینا است. خداوند از دل‌ها و اینکه هر کس به چه نیتی انفاق می‌کند، آگاه است…

مثال دیگری که با سؤال آغاز می‌شود:

آیۀ 266 : «أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ»

«أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ» آیا کسی از شما دوست دارد که برای او باغی باشد؟ ما جواب می‌دهیم: بله، دوست داریم. چگونه باغی؟ «مِنْ نَخِيلٍ» باغی از درختان خرما، «وَأَعْنَابٍ» و انواع و اقسام انگورها، «تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ» از زیر درختان باغ، نهرها جاری است. البته که دوست داریم چنین باغی را داشته باشیم. «لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ» از انواع و اقسام میوه‌ها برای او باشد. همۀ ما چنین باغی را دوست داریم. «وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ» صاحب این باغ به سن پیری رسیده است، «وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ» بچه‌های خردسال دارد، صغیر دارد، خودش هم پیر شده است، «فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ» گردبادی به آن باغستان برخورد می‌کند، «فِيهِ نَارٌ» درآن گردباد آتش و سوزندگی است. «فَاحْتَرَقَتْ» باغستان را آتش می‌زند.

 باغ بی ثمر در قیامت نتیجۀ اعمال ریاکارانه در دنیا

این حکایت کسی است که به دلیل ریا انفاق می‌کند و یا پس از انفاق، منت می‌گذارد یا اذیت می‌کند. این مثالی است که خداوند بیان کرده است. انفاق خیلی خوب است ولی به شرط اینکه ما این بار را به سلامت به قیامت برسانیم. افراد زیادی باغ دارند، اما در قیامت یک باغ خاکسترگونه و یک باغ آتش گرفته نصیب آن‌ها می‌شود.

«كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ» اینگونه توضیح می‌دهد خداوند نشانه‌ها و آیه‌های خود را، امید است که فکر کنید و بیاندیشید.

آیۀ 267 : «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ»

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» این مردان و زنانی که ایمان آورده‌اید، «أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ»، بعضی انفاق می‌کنند اما غذای مانده یا لباس مندرس یا یک خوردنی نامرتب را می‌بخشند، نباید اینگونه باشد، «أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ» از پاکیزه‌ترین و دلپسندترین درآمدهایی که کسب کرده‌اید انفاق کنید.

هنگامی که برای آقا علی بن موسی الرضا علیه السلام غذا می‌آوردند، قبل از اینکه به آن دست بزنند برای دیگران از جمله غلامان و نگهبان‌ها غذا می‌کشیدند و به آن‌ها می‌دادند. اینطور نبود که غذا میل کنند و ماندۀ آن را به ایشان بدهند.

از بهترین دارایی خودتان انفاق کنید. کسب دارایی یا از راه تجارت و بنا بر آیۀ قرآن «مَا كَسَبْتُمْ» است و یا از راه کشاورزی و دامداری است. «وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ» آن دارایی‌هایی که ما از زمین برای شما خارج کردیم مثل محصولات کشاورزی –ذرت، گندم، گلابی یا سیب- یا محصولات دیگری مانند یونجه یا علف که غذای گوسفندان است و به واسطۀ آن پروار می‌شوند. پس درآمدهای ما یا از راه تجارت و داد و ستد و یا از راه کشاورزی و دامداری است. دارایی‌تان از هر کدام این دو بود، بهترین آن را انفاق کنید.

«وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ» نظرتان به آن بخش نامرغوب نرود. امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر این آیه فرمودند: «مثل کسی است که خرمای نامرغوب را با مرغوب آن مخلوط می‌کند و به فقرا می‌دهد». درست این است که خرمای مرغوب را به فقرا بدهید. وقتی امام زین العابدین علیه السلام صدقه می‌دادند، دست خود را می‌بوسید، از ایشان دلیل آن را پرسیدند، فرمودند: این صدقه به دست خدا می‌رسد.

بندگان خدا را تحقیر نکنید. از بهترین‌ها، بهترین لباس و بهترین غذا انفاق کنید. «تَيَمَّمُ» یعنی قصد کردن. و قصد نکنید «الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ» یک غذا یا یک لباس نامرغوب را انفاق کنید. نیتتان آنجا نباشد. «وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ» شما خودتان هم این غذا را نمی‌خورید. اگر خودتان هم باشید این لباس را نمی‌پوشید. «إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ» مگر با اغماض، کراهت، بی‌میلی و ناچاری باشد. «وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ» و همه بدانید که خداوند به انفاق و ایثار شما نیازی ندارد، او ستایش شده است.

آیۀ 268 : «الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ»

« الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ»، وقتی در مساجد پول جمع می‌کنند، به هم می‌گویند مواظب باشید، الان شیطان به سراغتان می‌آید. شیطان می‌گوید: چرا می‌خواهید انفاق کنید؟ شما کور هستید، کچلی و پیری دارید، بچه و نوه دارید، پولتان را در این موارد خرج کنید. یا در بانک بگذارید تا به آن اضافه بشود. «الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ» به هنگام انفاق شیطان می‌آید وسوسه می‌کند شما را به تهی دستی، «وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ» و سفارش می‌کند به اشرافی‌گری، به زشت‌کاری. چون وقتی پول انباشته می‌شود، فرد متحیر می‌شود که با پول خود چه کاری بکند، پس به دنبال هوسرانی، شهوترانی و زشتکاری می‌رود. «وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا» اما در مقابل، خداوند وعدۀ مغفرت و لطف به شما می‌دهد. «وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ» و خداوند گستراننده و گشایش دهندۀ دانا است.

خیلی عجیب است که در میان آیات انفاق،آیۀ حکمت آمده است:

حکمت و فهم درست، پاداش انفاق کنندگان

آیۀ 269 : «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ»

«يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ» خداوند به هر که بخواهد حکمت می‌دهد. مفسران این معنا را برداشت کرده‌اند که هر کس انفاق کند، خداوند به او حکمت و فهم درست می‌دهد، این یکی از مزدهای انفاق کنندگان است. «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ» می‌دهد حکمت را به هر که بخواهد، «وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا» و به هر که حکمت داده شد خیر فراوان داده شده است. «وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ» و این را نمی‌فهمند، پند نمی‌گیرند مگر خردمندان، اندیشمندان. افرادی که سطحی فکر می‌کنند این مفاهیم را نمی‌فهمند.

خدانگهدار شما…

جلسه بعد

مناظره حضرت ابراهیم و نمرود و داستان عزیر نبی

شرح صفحه 43 قرآن کریم، سوره بقره آیات 259-257 از مجموعه دروس بر ساحل نور توسط حجت الاسلام سید جواد بهشتی را به صورت فیلم، صوت و متن پیاده شده تقدیم شما مخاطبان قرآنی می نمائیم.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

به نظر من، سفر به قرآن مثل سفر به آسمان هاست. وقتی با ابزار یا با چشمان طبیعی به آسمان‌ها نگاه می‌کنیم، بعضی از ستاره‌ها را پرنورتر و درخشان‌تر می‌بینیم. همۀ آیات قرآن نور است. اما پیامبر عزیز ما و امامان ما بعضی از آیات مثل آیة الکرسی را، به قول شما جوان‌ترها، بُلد کرده‌اند…

خدا رحمت کند مرحوم آقای فلسفی در یک ماه رمضان در ۳۰ جلسه، تفسیر آیة‌الکرسی را با بهترین شیوایی بیان کردند که چاپ هم شده است. این کتاب را بخوانیم. در احادیث زیادی، برای کسی که در صبحگاه، در شب، در سفر و در تدبیر امور آیة‌الکرسی را بخواند، پاداش بیان کرده است. خیلی کمک‌کار ماست. به سفر آسمانی قرآن کریم می‌رویم:

صفحۀ 43

سورۀ مبارکه بقره

آیات 259-257

آیۀ 257 : «اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ۖ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ ۗ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»

«اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا» خداست سرپرست کسانی که ایمان آورده‌اند. برای ایشان چه کاری می‌کند ؟ «يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» آن‌ها را از تاریکی‌های وهم، جهل، حرص، شهوات و خرافات بیرون می‌آورد. اما «وَالَّذِينَ كَفَرُوا» آنان که کافر شدند، «أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ» تصمیم‌گیران آن‌ها، اداره‌کنندگان آن‌ها، سرپرست‌های آن‌ها طاغوت هستند. طاغوت‌ها برای انسان چه کاری می‌کنند؟ «يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ»  انسان را از فطرت نورانی خود بیرون می‌آورد، «إِلَى الظُّلُمَاتِ» می‌برند در تاریکی‌های حیرت و سرگشتگی، «أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ»  کافران همنشینان آتش هستند. «هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ» برای همیشۀ همیشه‌ها در جهنم خواهند بود.

از اینجا تا پایان صفحه، دو ماجرا از دو پیامبر آمده است. من از برادران عزیز و خواهران گرامی خواهش می‌کنم، ‌مخصوصاً مخصوصاً قصه‌های قرآن را یاد بگیریم، چند بار تکرار کنیم و برای فرزندانمان بیان کنیم. در حال حاضر که وسیله‌های ارتباطی زیاد شده است، سعی کنیم قرآن را نشر دهیم. همۀ ما مُبَلّغ قرآن شویم.

قصۀ اول:

آیۀ 258 : «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ ۖ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ ۗ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ»

«أَلَمْ تَرَ» آیا نمی‌دانی؟! یعنی برو بدان. «أَلَمْ تَرَ» آیا نمی‌بینی؟ یعنی بنشین ببین. چی را؟ «إِلَى الَّذِي»  آن کسی را که؛ منظور نمرود پادشاه زمان حضرت ابراهیم علیه السلام است. نمرود چه کار کرد؟ «الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ» دربارۀ پروردگار با ابراهیم بحث کرد. یعنی از حضرت ابراهیم پرسید: خدای تو کیست؟ چرا به خود این جرأت را داد که با کمال پررویی بستانکاری کند؟ چون قدرت داشت، چون زمامدار و سرمایه‌دار بود. «أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْك» زیرا خداوند به او قدرت داده بود، ولی او از قدرت خود سوءاستفاده کرد. حالا از ابراهیم بستانکاری می‌کند. ابراهیم خدای تو کیست؟

«إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ» یاد کن آنگاه که ابراهیم گفت، «رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ» پروردگار من کسی است که زنده می‌کند و می‌میراند. «قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ» نمرود گفت: من هم زنده می‌کنم و می‌میرانم. دستور داد دو زندانی را آوردند، یک زندانی که به اعدام محکوم شده بود را دستور داد تا آزاد کنند، یک زندانی دیگر که سرنوشتش آزادی بود را دستور داد اعدام کنند و بعد از آن گفت: دیدید من می‌توانم زنده کنم، دیدید من توانستم بمیرانم. حضرت ابراهیم ورق را عوض کرد….

«قَالَ إِبْرَاهِيمُ» ابراهیم فرمود: «فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ» خداوند خورشید را از مشرق بیرون می‌آورد، اگر تو واقعاً خدا هستی «فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ» تو خورشید را از مغرب درآور. «فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ»  سرگردان شد، مبهوت شد، آن کسی که کافر شده بود. «وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ» و خداوند ستمگران را هدایت نمی‌کند. از نظر قرآن بالاترین ستم شرک است «إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ».

این گفتگو و محاجۀ حضرت ابراهیم با نمرود بود.

یک قصۀ دیگر:

این قصه‌ها بعد از آیة الکرسی آمده است و آیة الکرسی دربارۀ صفات خداست.

آیۀ 259 : «أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحْيِي هَٰذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۖ فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ ۖ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۖ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ۖ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۖ وَانْظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ ۖ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا ۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

«أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ» یا شنیده‌ای آن پیامبری که از قریه‌ای (روستایی) گذر می‌کرد؛ نام آن پیامبر ذکر نشده است، ولی امامان ما فرمودند که منظور عُزَیرِ پیامبر است. «وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا»، «عَرش» یعنی سقف، در آن روستا سقف خانه‌ها روی دیوارها فرو ریخته بود. یعنی پیشتر زلزله‌ای رخ داده بود.

«قَالَ أَنَّىٰ يُحْيِي هَٰذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا» آن پیامبر از خداوند تقاضا کرد: پروردگارا! چگونه این مرده‌ها را بعد از مردن زنده می‌کنی؟ یعنی اینگونه نبوده که ایشان تردید داشته باشد، بلکه مانند حضرت ابراهیم که از خدا خواست زنده کردن مرده‌ها را به او بنمایاند، حضرت عُزَیر هم برای اطمینان خاطر، نه به صورت علمی بلکه به شیوۀ شهودی خواست که زنده‌شدن‌ مرده‌ها را با چشمانش ببیند.

«فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ» خداوند عُزَیر را میراند تا صد سال… همراه عُزَیر خوردنی‌هایی بوده که گفته‌اند شیر و انجیر بوده است و او بر الاغی سوار بود. او صد سال مرده بود. «ثُمَّ بَعَثَهُ» بعد از صد سال خداوند عُزَیر را زنده فرمود. «قَالَ كَمْ لَبِثْتَ» ای عُزَیر! چه مدتی است در این روستا هستی؟  «قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ» عُزَیر هم گفت: «فکر می‌کنم حدوداً یک روز یا نصف روز من اینجا بوده‌ام». «قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ» خداوند فرمود: تو صد سال است که اینجا هستی….

«فَانْظُرْ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ» نگاه کن به غذا و نوشیدنی‌ات که فاسد نشده! ما این کار را کرده‌ایم. [*** تایتل: خداوند بر هر کاری تواناست.] اگر ما بخواهیم که چیزی بماند، حتی غذاهایی مثل شیر و انجیر که زود هم فاسد می‌شوند، با گذشت صد سال هم اجازه نمی‌دهیم که فاسد شوند. چگونه خداوند عمر امام زمان علیه السلام را بیش از ۱۰۰۰ سال طول می‌دهد؟ چون در آیة الکرسی قدرت و علم او را خواندیم.

«وَانْظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ» اما نگاه کن به الاغت که گوشت‌هایش از بین رفته و استخوان‌هایش هم پراکنده شده است. «وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ» ما می‌خواهیم تو را نشانه‌ای برای مردم قرار بدهیم با این قصه‌ای که برای تو پیش آمد. حال نگاه کن به الاغی که استخوان‌هایش پراکنده شده، ما استخوان‌ها را جمع می‌کنیم. «وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا»  نگاه کن به استخوان‌های الاغ که چگونه ما آن‌ها را به هم متصل می‌کنیم! «ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا» آنگاه با گوشت، استخوان‌ها را می‌پوشانیم.

«فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ» وقتی قصه برای عُزیر روشن شد، «قَالَ أَعْلَمُ» گفت دانستم که «أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»  خداوند بر هر کاری تواناست.

خدانگهدار شما…

جلسه بعد