داستانهایی از سیره اخلاقی اجتماعی حضرت امام عسکری علیه السلام

داستان اول: (سیره اخلاقی اجتماعی امام عسکری)

دگرگونی دشمن
به دستور حكومت عباسی ، امام حسن عسگری را در زندان علی بن اوتاش افكندند، او بسیار با آل محمد (صلی الله علیه وآله) دشمنی داشت و دشمن سر سخت آل علی (علیه السلام) بود و در انحراف و جنایت و ظلم هیچ باكی نداشت . امام حسن عسگری (علیه السلام) یك روز در زندان او بسر برد، در همین یك روز علی بن اوتاش آنچنان به امام گرایش پیدا كرد كه به اصطلاح 180 درجه از وضع قبل ، دگرگون گردید و به احترام امام چشمش را بلند نمی كرد و سرافكنده بود و وقتی از حضور امام (علیه السلام) خارج شد، دیدند او از نظر شناخت و معرفت و گفتار از همه مردم بهتر است آری نور امامت ، این چنین بر قلب دشمن سرسخت تابید و او را از تباهیها پاك نموده و به سوی الله كشاند.
داستان صاحبدلان / محمد محمدي اشتهاردي

دوم:

هارون بن مسلم گوید: پسرم احمد دارای فرزندی شد و من بسیار دوست داشتم كه نام او را جعفر و كنیه اش را اباعبداللّه گذارم . نامه ای به امام حسن عسكری علیه السلام نوشتم كه در لشكرگاه محاصره بود و از او خواستم تا نام و كینه او را مشخص كند. روز هفتم نامه امام علیه السلام بدستم رسید كه در آن آمده بود نام او را جعفر و كنیه اش را اباعبداللّه بگذار و برایم دعا كرده بود.
قصه هاي تربيتي چهارده معصوم(عليهم السلام) / محمد رضا اکبري

سوم:

معتمد عباسی (پانزدهیمن طاغوت بنی عباس) امام حسن عسكری علیه السلام (یازدهمین امام بر حق) را از مدینه به سامراء آورد و آن حضرت را در كنار پادگان خود تحت نظر شدید نگه داشت و سرانجام او را توسط دژخیمانش به شهادت رساند. روزی جمعی از درباریان عباسی ، نزد صالح بن صیف (زندانبان امام) رفته و با او درباره امام حسن عسكری ، صحبت كردند، از جمله به او گفتند: بر امام ، سخت بگیر و او را در تنگنای دشواری قرار بده !. صالح به آنها گفت : می گوئید چه كنم ؟ من دو نفر از شرورترین افراد را پیدا كرده ام و آنها را نگهبانان خاص حسن بن علی قرار دادم ، ولی همین دو نفر، آنچنان تحت تأ ثیر مقام ملكوتی آن حضرت قرار گرفته اند كه همواره به عبادت و نماز و روزه اشتغال دارند، اینك همین جا باشید من دستور می دهم آن دو نفر را به اینجا آورند، و خودتان از آنها بشنوید. صالح دستور داد آن دو نفر را، احضار كردند، در حضور درباریان عباسی به آن دو نفر رو كرد و گفت : وای بر شما، با این مرد (اشاره به امام حسن عسكری) كار شما به كجا كشید؟ آنها با كمال صراحت گفتند: چه می گوئی در مورد مردی كه روزها روزه می گیرد و شبها از آغاز تا پایان شب ، مشغول عبادت و مناجات است ، اصلاً سخنی به ما نمی گوید، و به غیر عبادت به هیچ چیز اشتغال ندارد، هر گاه چهره (ملكوتی) او را می دیدم ، از هیبت او، بر اندام ما، لرزه می افتاد، و آنچنان دگرگون می شدیم ، كه گوئی افراد قبل نیستیم . وقتی كه درباریان شكمخواره عباسی این گفتار را از آن دو نگهبان شنیدند، با كمال خفت و سرافكندگی از مجلس خارج شدند.
داستان دوستان / محمد محمدي اشتهاردي

چهارم: (سیره اخلاقی اجتماعی امام عسکری)

امام حسن عسكری (ع) در عصر خلافت متوكل ، در زندانهای مختلفی حبس گردید، آن بزگوار را مدتی به زندان شكنجه گری خشن و پر تجربه و درنده خو، به اصطلاح به نحریر سپردند، او با بی رحمانه ترین روش ، با امام (ع) بر خورد می كرد، و زندگی را بر آن حضرت ، تنگ و سخت گرفت . همسر نحریر، كه به پاره ای از مقامات معنوی و عبادات و سجده های امام در زندان آگاه شده بود، به نحریر می گفت : از خدا بترس ، تو نمی دانی كه چه شخصیت بلند مقامی را در زندان نگه داشته ای ، من ترس آن دارم كه بلای سختی به تو برسد. نحریر به جای اینكه تحت تاثیر گفتار همسرش قرار بگیرد، یك روز عصبانی شد و به همسرش گفت : سوگند به خدا، او (امام) را در باغ وحش ، جلو درندگان می افكنم . نحریر به اجازه مقامات بالا، همین كار را كرد، دستور داد آن حضرت را به درون باغ وحش بردند، و هیچگونه شك نداشت كه درندگان ، آن حضرت را می خورند. ولی پس از ساعتی ، نحریر و مامورین زندان ، آن حضرت را دیدند كه نماز می خواند، و درندگان در اطراف او حلقه زده و آرام و خاموش ایستاده اند، آنگاه دستور داد، تا آن حضرت را به خانه اش ببرند.
داستانهاي شنيدني از چهارده معصوم(عليهم السلام)/ محمد محمدي اشتهاردي

پنجم:

ابو هاشم جعفری ، یكی از شاگردان و دوستان امام حسن عسكری (ع) بود، او چند روز، با امام حسن (ع) روزه مستحبی گرفت ، و هنگام افطار، همراه امام (ع) با هم افطار می كردند. روزی بر اثر گرسنگی ، ضعف شدید بر ابو هاشم وارد شد، او آن روز طاقت نیاورد و به اطاق دیگر رفت ، و مخفیانه مقداری نان در آنجا یافت و آن را خورد و روزه اش را شكست ، سپس بی آنكه جریان را به امام (ع) بگوید، به حضور امام (ع) آمد و نشست . امام حسن (ع) به غلام خود فرمود: غذائی برای ابوهاشم فراهم كن ، زیرا او روزه اش را شكسته است . ابو هاشم لبخندی زد. امام (ع) به او فرمود: ای ابو هاشم ! چرا می خندی ؟ اگر می خواهی نیرو پیداكنی ، گوشت بخور، در نان قوت نیست . به این ترتیب امام حسن عسكری (ع) با كمال خوشروئی و خودمانی ، با دوستان ، بر خورد می كرد و چون پدر و فرزند با آنها رفتار می نمود، و مزاح می كرد، با اینكه دارای مقام بسیار ارجمند امامت بود.
داستانهاي شنيدني از چهارده معصوم(عليهم السلام)/ محمد محمدي اشتهاردي

ششم:

ابوالفرات یكی از شیعیان عصر امام حسن عسكری (ع) بود، می گوید: ده هزار درهم از پسر عمویم طلب داشتم ، چند بار نزد او رفتم و مطالبه كردم ، او جواب منفی داد، و مرا با شدت رد كرد، سرانجام نامه ای برای امام حسن عسكری (ع) نوشتم و در آن نامه ، جریان را یادآوری نمودم و عرض كردم كه برای من دعا كن ، تا پسر عمویم ، پول مرا بدهد. آن حضرت ، جواب نامه مرا داد، در آن نوشته بود كه پسر عمویت بعداز روز جمعه می میرد، و قبل از مرگش ، پول تو را خواهد داد. قبل از روز جمعه پسر عمویم نزد من آمد و طلب مرا پرداخت ، به او گفتم : چطور شد كه آن همه نزد تو آمدم ، طلب مرا نمی دادی ، ولی اكنون خودت آمدی پرداختی ؟. در جواب گفت : در عالم خواب ، با امام حسن عسكری (ع) ملاقات كردم ، آن حضرت به من فرمود: وقت مرگ تو نزدیك شده است ، طلب پسر عمویت را بپرداز.
داستانهاي شنيدني از چهارده معصوم(عليهم السلام)/ محمد محمدي اشتهاردي

هفتم: (سیره اخلاقی اجتماعی امام عسکری)

یكی از اصحاب و راویان حدیث كه به نام ابویعقوب ، اسحاق – فرزند ابان – معروف بود، حكایت كند: در آن دورانی كه حضرت ابومحمّد، امام حسن عسكری علیه السلام در زندان معتمد عبّاسی به سر می برد، به بعضی از دوستان و یاران باوفایش ‍ سفارش می فرمود تا مقدار معیّنی طعام برای افراد بی بضاعت از خانواده های مؤمن ببرند. و در ضمن تصریح می نمود: متوجّه باشید، هنگامی كه وسائل خوراكی را درب منزل فلانی و فلانی برسانید، من نیز در كنار شما همان جا حاضر خواهم بود. و با این كه مامورین حكومتی به طور مرتّب جلوی زندان و اطراف آن حضور داشتند و دائم در گشت و كنترل بودند. همچنین با این كه مسئول زندان هم جلوی زندان حاضر بود و درب زندان قفل داشت و در هر پنج روز، یكبار مسئول زندان را تعویض می كردند تا مبادا راه دوستی و… با افراد زندانی پیدا شود. و نیز با توجّه بر این كه جاسوسانی را به شكل های مختلف ، در اطراف گماشته بودند. با همه این سختگیری ها، همین كه اصحاب دستور حضرت را اجراء می كردند و مقدار طعام سفارش شده را درب منزل شخص فقیر مورد نظر می رساندند، می دیدند كه امام علیه السلام قبل از آن ها جلوی منزل حضور دارد و از آن ها دلجوئی می نماید. و از این طریق فقراء و شیعیان ، توسّط حضرت امام حسن عسكری علیه السلام در رفاه و آسایش قرار می گرفتند. و امام مسلمین – حضرت امام حسن عسكری علیه السلام به هر نوعی كه می توانست حتّی از داخل زندان هم ، به خانواده های بی بضاعت و تهی دست رسیدگی می نمود.
چهل داستان و چهل حديث از امام حسن عسگري(ع)/ عبدالله صالحي

---

سیره اخلاقی اجتماعی امام هادی

داستانهایی از سیره اخلاقی اجتماعی امام جواد علیه السلام

داستان اول: (سیره اخلاقی اجتماعی امام جواد)

در يكى از سال ها، مامون عبّاسى عازم مدينه طيّبه شد، چون نزديك شهر مدينه رسيد، عدّه اى از بزرگان به همراه امام محمّد جواد عليه السلام جهت استقبال مامون آماده حركت شدند.
هوا بسيار گرم و سوزان و نيز بيابان ها خشك و بى آب و علف بود.
وقتى خواستند سوار حيوانات شوند، امام جواد عليه السلام دستور داد تا دُم حيوانش را گره بزنند، عدّه اى گفتند: حضرت جواد عليه السلام آشنائى به حيوان سوارى و بيابان گردى ندارد و نمى داند كه در چه فصلى و در كجا بايد دُم قاطر، گره زده شود.
و بالا خره تمامى افراد سوار شدند و براى استقبال مامون حركت كردند، مقدارى از راه را كه پيمودند، مسير جادّه را اشتباه رفتند، در محلّى قرار گرفتند كه تمام آن گِل و لاى بود؛ و حيوانات مرتّب دُم خود را به اطراف حركت مى دادند؛ و تمام لباس و سر و صورت افرادى كه سوار حيوان ها بودند كثيف و پر از گِل شد.
ولى حضرت كمترين آلودگى به لباس و بدنش اصابت نكرد و ديگران فهميدند، پيش بينى حضرت صحيح بوده است. الخرايج والجرايح : ج 2، ص 669، ح 13.

دوم:

مرحوم شيخ حرّ عاملى ، طبرسى و ديگر بزرگان آورده اند:
پس از آن كه مامون – خليفه عبّاسى – جهت جبران جنايتى كه در حقّ امام رضا عليه السلام انجام داده بود؛ و نيز جهت تداوم سياستش ، دختر خود، امّالفضل را به عقد و نكاح حضرت جوادالائمّه عليه السلام درآورد؛ و او را بر حسب ظاهر مورد احترام شايان قرار مى داد.
حضرت ابوجعفر، امام محمّد جواد عليه السلام بعد از آن جريان، تصميم گرفت كه از حضور مامون و نيز از شهر خراسان به بغداد عزيمت فرمايد.
و به همين جهت حضرت، به همراه همسرش امّ الفضل حركت نمود و راهى عراق گرديد؛ و مردم در بين راه حضرت را مشايعت كردند.
امام عليه السلام همچنان به راه خود ادامه داد تا به دروازه كوفه رسيد و مردم كوفه به استقبال آن حضرت آمدند و نزديك غروب آفتاب حضرت به خانه مسيّب وارد شد؛ و چون امام عليه السلام مختصر استراحتى نمود، روانه مسجد گرديد.
در حياط مسجد درخت سدرى بود كه از مدّت ها قبل خشك شده بود و ميوه نمى داد، پس حضرت مقدارى آب درخواست نمود؛ و آن گاه در كنار آن درخت خشكيده وضو گرفت و در همان جا نماز مغرب را به جماعت خواند.
پس هنگامى كه نماز پايان يافت ، مردم متوجّه شدند كه آن درخت خشكيده به بركت آب وضوى حضرت ، سبز گرديده است و پر از ميوه مى باشد.
اين حادثه مورد تعجّب و حيرت همگان قرار گرفت و تمام افراد از ميوه هاى آن خوردند.
و مهمّتر از همه آن كه ميوه هاى اين درخت سدر، برخلاف ديگر سدرها، بدون هسته و بسيار شيرين و خوش مزه بود.

سوم:

مرحوم شيخ طوسى، كلينى و ديگر بزرگان آورده اند:
در اوايل خلافت معتصم عبّاسى، شخصى از اهالى سجستان به همراه امام محمّد جواد عليه السلام و نيز عدّه اى ديگر، راهى مكّه معظّمه گرديد.
شخص سجستانى گويد: در بين راه ، جهت استراحت در محلّى نشسته بوديم و سفره غذا پهن بود، ما با عدّه اى از افراد مختلف مشغول خوردن غذا گشتيم .
من به حضرت خطاب كردم و اظهار داشتم : ياابن رسول اللّه ! فدايت گردم ، در شهر ما شخصى از دوستان و محبّان شما، از طرف حكومت ، مسئول امور مردم مى باشد.
ماليات زيادى را بر من مقرّر كرده است كه بپردازم ، در حالى كه من توان پرداخت آن را ندارم ، چنانچه ممكن باشد نامه اى برايش بنويسيد تا ملاحظه حال مرا نمايد و تخفيفى دهد؟
امام عليه السلام فرمود: او را نمى شناسم .
عرض كردم : اى سرورم ! او از دوستان و علاقه مندان به شما اهل بيت عصمت و طهارت مى باشد؛ و من مطمئنّ هستم كه نامه شما سودمند خواهد بود.
و چون سخن و تقاضاى من به اتمام رسيد، حضرت قلم و كاغذى را در دست مبارك خود گرفت و اين عبارات را نگاشت :
به نام خداوند بخشاينده مهربان ، حامل نامه از جنابعالى و نيز از عقيده ات تعريف و تمجيد كرد، توجّه داشته باش كه خوشبختى تو در گرو رفتار و كردارت مى باشد؛ بنابر اين ، سعى كن نسبت به دوستان و هم نوعان خود دلسوز باشى ، همانا خداوند متعال فرداى قيامت تو را در مقابل اعمال و كردارت مؤ اخذه و مورد بازجوئى قرار مى دهد.
بعد از آن نامه را امضاء نمود و تحويل من داد.
پس از آن كه وارد سجستان شدم و نامه حضرت را به والى – كه به نام حسين بن عبداللّه نيشابورى معروف بود – دادم ، او نامه را گرفت و بوسيد و بر چشم خود نهاد و سپس آن را گشود و خواند و به من خطاب كرد و گفت : خواسته ات چيست ؟
گفتم : مامورين شما ماليات سنگينى بر من بسته اند و توان پرداخت آن را ندارم .
سپس دستور داد: ماليات را از من بردارند و چون سخت در مضيقه بودم نيز مبلغى را لطف كرد.

تهذيب الا حكام : ج 6، ص 334، ح 926، كافى : ج 5، ص 111، ح 6، بحارالا نوار: ج 50، ص 86، ج 2.

چهارم: (سیره اخلاقی اجتماعی امام جواد)

علىّ بن محمّد هاشمى حكايت كند:
در آن شبى كه حضرت ابوجعفر، امام محمّد تقى عليه السلام مراسم عروسى داشت ، من مريض بودم ، در بستر بيمارى افتاده و مقدارى دارو خورده بودم .
چون صبح گشت ، حالم بهتر شد و به ديدار و ملاقات آن حضرت رفتم و اوّل كسى بودم كه صبح عروسى او به ديدارش شرف حضور يافتم ، مقدارى كه نشستم – در اثر ناراحتى كه داشتم – تشنگى بر من غلبه كرد؛ وليكن از درخواست آب ، خجالت كشيدم .
امام جواد عليه السلام نگاهى بر چهره من نمود و آن گاه فرمود: گمان مى كنم كه تشنه هستى ؟
عرضه داشتم : بلى ، اى مولايم !
پس حضرت به يكى از غلامان دستور داد تا مقدارى آب بياورد.
من با خود گفتم : ممكن است آب زهرآلود و مسموم باشد و غمگين شدم .
وقتى غلام آب را آورد، حضرت تبسّمى نمود و آب را گرفت و مقدارى از آن را آشاميد و باقى مانده آن را به من داد و آشاميدم ، پس از گذشت لحظه اى ، دومرتبه تشنه شدم و از درخواست آب حيا كردم .
امام عليه السلام اين بار نيز، نگاهى بر من انداخت و دستور داد تا آب بياورند؛ و چون آب را آوردند، حضرت همانند قبل مقدارى از آن را تناول نمود تا شكّ من برطرف گردد و باقى مانده آن را نيز به من داد و من نوشيدم .
در اين لحظه و با خود گفتم : چه نشانه اى بهتر از اين بر امامت حضرت ، كه بر اسرار درونى من واقف و آگاه است
به محض اين كه چنين فكرى در ذهنم خطور كرد، حضرت فرمود: به خدا سوگند، ما – اهل بيت رسالت عليهم السلام – همان كسانى هستيم كه خداوند متعال در قرآن فرموده است : آيا مردمان گمان مى كنند كه ما به اسرار و حقايق درون آنان بى اطلاع هستيم ؟!
سپس من از جاى خود برخاستم و به دوستانم گفتم : سه علامت از امامت را مشاهده كردم ، و آن گاه از مجلس خارج شدم.

پنجم:

محمّد بن ريّان – كه يكى از علاقه مندان به ائمّه اطهار عليهم السلام است – حكايت كند:
مامون – خليفه عبّاسى – در طىّ حكومت خويش ، نيرنگ و حيله هاى بسيارى به كار گرفت تا شايد بتواند امام محمّد تقى عليه السلام را در جامعه بدنام و تضعيف كند.
وليكن او هرگز به هدف شوم خود دست نيافت ، به اين جهت نيرنگ و حيله اى ديگر در پيش گرفت .
روزى به مامورين خود دستور داد تا امام جواد عليه السلام را احضار نمايند؛ و از طرفى ديگر نيز دويست كنيز زيبا را دستور داد تا خود را آرايش ‍ كردند و به دست هر يك ظرفى از جواهرات داد، كه هنگام نشستن حضرت جوادالائمّه عليه السلام در جايگاه مخصوص خود، بيايند و حضرت را متوجّه خود سازند.
وقتى مجلس مهيّا شد و زن ها با آن شيوه و شكل خاصّ وارد شدند، حضرت كوچك ترين توجّهى به آن ها نكرد.
چند روزى بعد از آن ، مامون شخصى به نام مخارق – كه نوازنده و خواننده و به عبارت ديگر دلقك بود و ريش بسيار بلندى داشت – را به حضور خود فرا خواند.
هنگامى كه مخارق نزد مامون قرار گرفت او را مخاطب قرار داد و گفت : اى خليفه! هر مشكلى را كه در رابطه با مسائل دنيوى داشته باشى ، حلّ خواهم كرد.
و سپس آمد و در مقابل امام محمّد جواد عليه السلام نشست و ناگهان نعره اى كشيد، كه تمام اهل منزل اطراف او جمع شدند و او مشغول نوازندگى و ساز و آواز شد.
آن مجلس ساعتى به همين منوال سپرى گشت ؛ و حضرت بدون كم ترين توجّهى سر مبارك خويش را پائين انداخته بود و كوچك ترين نگاه و اعتنائى به آن ها نمى كرد.
پس نگاهى غضبناك به آن دلقك نوازنده نمود و سپس با آواى بلند او را مخاطب قرار داد و فرمود:
((اتّق اللّه يا ذالعثنون )) از خدا بترس ؛ و تقواى الهى را رعايت نما.
ناگهان وسيله موسيقى كه در دست مخارق بود از دستش بر زمين افتاد و هر دو دستش نيز خشك شد؛ و ديگر قادر به حركت دادن دست هايش ‍ نبود.
و با همين حالت شرمندگى از آن مجلس ، و از حضور افراد خارج گشت ؛ و به همين شكل – فلج و بيچاره – باقى ماند تا به هلاكت رسيد و از دنيا رفت .
و چون مامون علّت آن را از خود مخارق ، جويا شد، كه چگونه به چنين بلائى گرفتار شد؟
مخارق در جواب مامون گفت : آن هنگامى كه ابوجعفر، محمّد جواد عليه السلام فريادى بر من زد، ناگهان چنان لرزه اى بر اندام من افتاد كه ديگر چيزى نفهميدم ؛ و در همان لحظه ، دست هايم از حركت باز ايستاد؛ و در چنين حالتى قرار گرفتم .

إ ثبات الهداة : ج 3، ص 332، ح 7، مدينة المعاجز: ج 7، ص 303، ح 32.

ششم: (سیره اخلاقی اجتماعی امام جواد)

روزى مامون – خليفه عبّاسى – به همراه برخى از اطرافيان خود به قصد شكار عزيمت كرد.
پيش از آن كه آنان از شهر خارج شوند، در مسير راه به چند كودك برخورد كردند كه مشغول بازى بودند.
همين كه بچّه ها چشمشان به خليفه عبّاسى و همراهانش افتاد، همگى فرار كردند و كسى باقى نماند مگر يك نفر از آن ها كه آرام در كنارى ايستاد.
چون ماءمون چنين ديد، بسيار تعجّب كرد از اين كه تمامى بچّه ها هراسان فرار كردند و فقط يك نفرشان آرام ايستاده است و هيچ ترس و وحشتى در او راه نيافت .
پس با حالت تعجّب نزديك آن كودك 9 ساله رفت و نگاهى به او كرد و گفت : اى پسر! چرا اين جا ايستاده اى ؟
و چرا همانند ديگر بچّه ها فرار نكردى ؟
آن كودك سريع امّا با متانت و شهامت پاسخ داد: اى خليفه ! دوستان من چون ترسيدند، گريختند و كسى كه خوش گمان باشد هرگز نمى هراسد.
و سپس در ادامه سخن افزود: اساساً كسى كه مرتكب خلافى نشده باشد، چرا بترسد و فرار كند؟!
و ضمنا از جهتى ديگر، راه وسيع است و خليفه با همراهانش نيز مى توانند از كنار جاده عبور مى نمايند؛ و من هيچ گونه مزاحمتى براى آن ها نخواهم داشت .
خليفه با شنيدن اين سخنان با آن بيان شيرين و شيوا، از آن كودك خوش سيما در شگفت قرار گرفت ؛ و چون نام او را پرسيد؟
جواب داد: من محمّد جواد، فرزند علىّ بن موسى الرّضا عليهما السلام هستم .
ماءمون با شنيدن نام او بر پدرش درود و رحمت فرستاد و به راه خود ادامه داد و رفت .
و چون مقدارى از شهر دور شدند، مامون كبكى را ديد؛ پس باز شكارى خود را – كه همراه داشت – رهايش كرد تا كبك را شكار كند و بياورد؛ و چون باز شكارى پرواز كرد و رفت بعد از لحظاتى بازگشت در حالتى كه يك ماهى كوچكى را – كه هنوز زنده بود – به منقار خود گرفته بود.
با مشاهده اين صحنه ، خليفه و همراهانش بسيار در تعجّب و حيرت قرار گرفتند.
و هنگامى كه خليفه ، ماهى را از آن باز شكارى گرفت ، از ادامه راه براى شكار منصرف گرديد و به سمت منزل خود مراجعت كرد.
در بين راه ، دوباره به همان كودكان برخورد كرد و حضرت امام جواد عليه السلام نيز در جمع دوستانش مشغول بازى بود، پس ماءمون جلو آمد و حضرت را صدا زد.
امام جواد سلام اللّه عليه پاسخ داد: لبّيك .
ماءمون از حضرت پرسيد: اين چيست كه من در دست گرفته ام ؟
حضرت جوادالائمّه عليه السلام به اذن و قدرت پروردگار متعال لب به سخن گشود و اظهار نمود: خداوند متعال به واسطه قدرت بى منتها و حكمت بى دريغش ، آنچه را كه در درياها و زمين آفريده ، نيز در آسمان و هوا قرار داده است .
و اين باز شكارى يكى از آن موجودات كوچك و ظريف را شكار كرده است تا خليفه ، فرزندى از فرزندان رسول خدا صلى الله عليه و آله را آزمايش ‍ نمايد و ميزان اطّلاعات و معلومات او را بسنجد.
خليفه پس از شنيدن چنين سخنانى ، شيفته او گرديد و گفت : حقيقتا كه تو فرزند رضا و از ذرّيه رسول خدا هستى ؛ و سپس آن حضرت را در آغوش ‍ خود گرفت و مورد دلجوئى و محبّت قرار داد. (سیره اخلاقی اجتماعی امام جواد)

إثبات الهداة : ج 4، ص 351، س 6، بنقل از فصول المهمّه ابن صبّاغ مالكى.

---

سیره اخلاقی اجتماعی امام رضا

داستانهایی از سیره اخلاقی اجتماعی حضرت امام کاظم علیه السلام 

داستان اول (سیره اخلاقی اجتماعی امام کاظم)

روزي حضرت كاظم عليه السلام از در خانه (بشر حافي ) در بغداد مي گذشت كه صداي ساز و آواز و رقص را از آن خانه شنيد. ناگاه كنيزي از آن خانه بيرون آمد و در دستش خاكروبه بود و بر كنار در خانه ريخت . امام فرمود : اي كنيز صاحب اين خانه آزاد است يا بنده؟ عرض كرد : آزاد است . فرمود : راست گفتي اگر بنده بود از مولاي خود مي ترسيد .
كنيز چون برگشت (بشر حافي ) بر سر سفره شراب بود و پرسيد : چرا دير آمدي ؟ كنيز جريان ملاقات را با امام نقل كرد . بشر حافي با پاي برهنه بيرون دويد و خدمت آن حضرت رسيد و عذر خواست و اظهار شرمندگي نمود و از كار خود توبه كرد .

جامع السعادات ، 2/235

دوم (سیره اخلاقی اجتماعی امام کاظم)

عبورم به صحرا افتاد ، از دور ديدم شخصي به طور فعال ، مشغول كشاورزي و آماده كردن زمين براي زراعت است ، نزديك رفتم ديدم امام هفتم حضرت كاظم عليه السلام است ، مشاهده كردم ، در گرماي سوزان آنچنان كار مي كند ، كه از پاهايش عرق سرازير بود ، دلم به حالش سوخت ، به پيش رفتم و گفتم :
( عذر مي خواهم ، سوال دارم ، و آن اينكه چرا اين كار و فعاليت را به عهده ديگران نمي گذاري ؟ )
در پاسخ فرمود :
اي فرزند حمزه ! چرا به عهده ديگران بگذارم ، افراد بهتر از من هميشه به كشاورزي و امثال آن از كارهاي توليد اشتغال داشتند. گفتم : مثلا چه كساني ؟ فرمود : مانند پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله.  سرگذشتهاي عبرت انگيز- نوشته محمد محمدی اشتهاردی

سوم (سیره اخلاقی اجتماعی امام کاظم)

يكى از منسوبين خلفا هر وقت امام كاظم عليه السلام را مى‏ ديد اسائه ادب كرده و به آن حضرت ناسزا مى‏ گفت و به ساحت مقدس اميرمؤمنان على عليه السلام جسارت مى‏ كرد. روزى جمعى از دوستان امام كاظم عليه السلام به آن حضرت عرض كردند: اجازه بده ما او را به قتل رسانيم!.

امام كاظم عليه السلام آنان را شديداً از اقدام به چنين حركتى بازداشت و از حال آن مرد ناسزاگو جويا شد. گفتند در فلان مزرعه مشغول كشاروزى است.

امام سوار بر الاغ خود شده و به سوى آن مزرعه رفت و وارد كشت و زرع او شد. او فرياد زد: كشت مرا پامال نكن! حضرت همچنان سواره به سوى او رفت. وقتى به او رسيد، پياده شد و با كمال خوشرويى با او برخورد كرد و با كلمات نرم و شيرين با او شروع به سخن نمود. به او فرمود: چه مبلغ خرج اين كشت كرده ‏اى؟ او جواب داد: صد دينار.

امام به او فرمود: چه مبلغ اميد دارى كه از اين مزرعه محصول بدست آورى؟ او گفت: من علم غيب نمى ‏دانم.

امام فرمود: گفتم چقدر اميد دارى؟ گفت: دويست دينار.

امام كاظم عليه السلام كيسه‏ اى كه سيصد دينار در آن بود بيرون آورد و به او داد و فرمود: اين را بگير و كشت و زرع تو نيز براى خودت باشد و آنچه از خدا اميددارى به تو برسد.

آن مرد تحت تاثير عظمت اخلاق امام عليه السلام قرار گرفت، برخاست و سر حضرت را بوسيد و عرض كرد: مرا ببخش و از گستاخى‏ هاى من بگذر!

امام كاظم عليه السلام از نزد او بازگشت و سپس به سوى مسجد رفت، اتفاقاً آن فرد ناسزاگو در مسجد بود تا چشمش به امام افتاد گفت:«الله اعلم حيث يجعل رسالته» خدا آگاهتر است كه مقام رسالت خود را در چه خاندانى قرار دهد.

دوستان او نزدش آمدند و جريان دگرگونى او را پرسيدند. او سرگذشت خود را با امام كاظم عليه السلام در مزرعه براى آنها بازگو كرد …

امام كاظم عليه السلام هنگام بازگشت به خانه، به آنان كه اجازه كشتن آن مرد ناسزاگو را از وى خواسته بودند فرمود: كدام يك از اين دو راه بهتر بود. آنچه شما مى‏ خواستيد يا آنچه من انجام دادم و از شر او آسوده شدم؟!

ارشاد مفيد، ج 2 ص 225

چهارم (سیره اخلاقی اجتماعی امام کاظم)

علىّ بن ابوحمزه ثمالى حكايت نمايد:
روزى يكى از دوستان حضرت ابوالحسن امام موسى كاظم عليه السلام به ديدار آن حضرت آمد؛ و حضرتش را به ميهمانى در منزل خود دعوت كرد.
امام عليه السلام دعوت دوست خود را پذيرفت و به همراه آن شخص ‍ حركت كرد تا به منزل او رسيد.
همين كه حضرت وارد منزل شد، ميزبان تختى را مهيّا نمود و امام كاظم عليه السلام بر آن تخت جلوس فرمود.
چون صاحب منزل به دنبال آوردن غذا رفت، حضرت متوجّه شد كه يك جفت كبوتر زير تخت در حال بازى و معاشقه با يكديگر مى باشند.
وقتى صاحب منزل با ظرف غذا نزد حضرت وارد شد، امام عليه السلام در حال خنده و تبسّم مشاهده كرد، از روى تعجّب اظهار داشت: ياابن رسول اللّه ! اين خنده و تبسّم براى چيست ؟
حضرت فرمود: براى اين يك جفت كبوترى است، كه زير تخت مشغول شوخى و بازى هستند، كبوتر نر به همسر خود مى گويد: اى انيس و مونس من، اى عروس زيباى من ! قسم به خداوند يكتا! بر روى زمين موجودى محبوبتر و زيباتر از تو نزد من نيست؛ مگر اين شخصيّتى كه روى تخت نشسته است.
صاحب منزل با تعجّب عرضه داشت: آيا شما زبان حيوانات و سخن كبوتران را هم مى فهميد؟
امام عليه السلام فرمود: بلى، ما اهل بيت رسالت، سخن حيوانات و پرندگان را مى دانيم؛ و بلكه تمام علوم اوّلين و آخرين به ما داده شده است.
مختصر بصائرالدّرجات: ص 114، بحارالا نوار: ج 41، ص 56، ح 65.

پنجم

سليمان بن عبداللّه حكايت كند:
روزى با عدّه اى به منزل حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام وارد شديم و در حضور آن حضرت نشستيم.
پس از لحظاتى، زنى را كه صورتش به عقب برگشته بود، آوردند و از حضرت خواستند كه او را معالجه نمايد.
امام كاظم عليه السلام دست راست مبارك خود را بر پيشانى زن و دست چپ را پشت سر او نهاد و سر و صورت او را به حالت طبيعى برگرداند؛ و زن سالم شد.
سپس حضرت زن را مخاطب قرار داد و فرمود: مواظب باش بعد از اين مرتكب چنين خلافى نشوى.
افراد در مجلس سوال كردند: يا ابن رسول اللّه! اين زن چه كار خلافى را انجام داده، كه دچار اين عقاب شده است؟
امام عليه السلام فرمود: نبايد راز او فاش گردد، مگر آن كه خودش مطرح كند.
هنگامى كه از زن سئوال شد كه چه عملى انجام داده بودى؟
گفت: شوهرم غير از من همسر ديگرى دارد و هر دو در يك منزل هستيم، در حالى كه هووى من پشت سرم نشسته بود، من بلند شدم تا نماز بخوانم؛ شوهرم حركت كرد و رفت، من گمان كردم پيش آن همسرش رفته است، پس صورت خود را برگرداندم تا ببينم چه مى كنند، هوويم را تنها ديدم و شوهرم حضور نداشت.
و چون چنين گمان خلافى را نسبت به شوهرم انجام دادم، به آن مصيبت گرفتار شدم و به دست مبارك مولايم، آن عقاب برطرف شد و توبه كردم.
همچنين به نقل از اسحق بن عمّار آورده اند:
هنگامى كه امام موسى كاظم عليه السلام به سوى بصره رهسپار بود، من نيز همراه ايشان در كشتى سوار بودم، پس چون نزديك شهر مداين رسيديم موج عظيمى دريا را فراگرفت و پشت سر ما كشتى ديگرى بود كه در آن جمعيّتى، عروسى را به منزل شوهرش مى بردند.
ناگهان فريادى به گوش رسيد، حضرت فرمود: چه خبر است؟
اين سر و صداها و فريادها براى چيست؟
گفتند: در آن كشتى، دخترى را به عنوان عروس به منزل شوهرش مى برند، عروس كنار كشتى رفته و خواسته كه دستهايش را بشويد، ناگهان يكى از النگوهايش داخل آب دريا افتاده است.
حضرت فرمود: كشتى را متوقّف نمائيد و ملوان و خدمه آماده كمك و برداشتن النگو باشند.
پس از آن، حضرت به ديواره كشتى تكيه داد و دعائى را زمزمه نمود و سپس ‍ فرمود: ملوان ها سريع پائين روند و النگو را بردارند.
اسحاق گويد: در همان حال متوجّه شديم كه آب فروكش كرده و النگو روى زمين آشكار است.
بعد از آن، حضرت افزود: النگو را برداريد و به صاحبش عروس تحويل دهيد؛ و بگوئيد كه خداوند متعال را حمد و سپاس گويد.
و چون مقدارى حركت كرديم و از آن محلّ گذشتيم به حضرت عرض كردم: فدايت گردم، اگر ممكن است دعائى را كه خواندى، به من تعليم فرما؟
امام عليه السلام فرمود: بلى، ممكن است؛ مشروط بر آن كه آن دعا را به كسى كه اهليّت ندارد، نياموزى مگر به شيعيانى كه مورد اعتماد باشند؛ و سپس حضرت آن دعا را املا نمود و من نوشتم.
1-تفسير عيّاشى: ج 2، ص 205، بحارالا نوار: ج 48، ص 39، ح 15، إ ثبات الهداة: ج 3، ص 201، ح 94.
2-إ ثبات الهداة: ج 3، ص 203، ح 97، بحارالا نوار: ج 48، ص 29، ح 2.

ششم

مرحوم إ ربلى و ديگر بزرگان رضوان اللّه عليهم به نقل از اصبغ بن موسى آورده اند:
روزى به قصد زيارت، امام موسى كاظم عليه السلام حركت كردم، يكى از آشنايان كيسه اى – كه مقدارى سكّه درون آن بود – تحويل من داد تا با مقدار وجهى كه از خود داشتم، تحويل حضرت دهم.
همين كه وارد مدينه منوّره شدم، خود را شستشو دادم؛ و نيز سكّه هائى را كه همراه داشتم شستم و با مشگ و عطر خوشبو نمودم؛ و چون سكّه هاى دوستم را شمارش كردم، 99 عدد بود، لذا يكى از خودم بر آنها افزودم؛ و سپس شبانه محضر مبارك آن حضرت شرفياب شدم.
چون مقدارى نشستم و صحبتهائى با حضرت انجام گرفت، در نهايت عرض كردم: فدايت گردم، هديه اى تقديم حضورتان مى كنم، اميدوارم قبول فرمائيد.
امام عليه السلام اظهار داشت: آنچه هست، بياور.
سكّه هاى خود را تقديم حضرت كردم و سپس عرضه داشتم: فلانى – كه از شيعيان و از دوستان شما است – نيز كيسه اى را براى شما فرستاده است.
حضرت فرمود: آن را هم بياور، پس كيسه دوستم را نيز تحويل امام عليه السلام دادم.
حضرت كيسه را گرفت و آن را باز نمود و سكّه ها را روى زمين ريخت؛ و با دست مبارك خود آنها را پخش كرد و سپس آن سكّه خودم را كه درون كيسه انداخته بودم تا صد عدد كامل شود برداشت، و به من داد و فرمود:
فلانى سكّه ها را با وزن براى ما فرستاده است، نه با عدد و همان 99 عدد درست بوده است. (سیره اخلاقی اجتماعی امام کاظم)
1-كشف الغمّة: ج 3، ص 49، بحارالا نوار: ج 48، ص 32، س 9.

---

سیره اخلاقی اجتماعی امام صادق

داستانهایی از سیره اخلاقی اجتماعی حضرت امام باقر علیه السلام 

داستان اول (سیره اخلاقی اجتماعی امام باقر)

روزی مردی مسیحی قصد داشت تا با مسخره کردن امام باقر (ع) ایشان را خشمگین کند و به این وسیله برای خود و برخی از رهگذران نادان، اسباب خنده و شادی فراهم نماید. برای اجرای نقشه اش، سر راه امام قرار گرفت. وقتی امام به نزدیکش رسید، در حالی که نیش خندی به لب داشت، با صدای بلند گفت: سؤالی دارم. امام آماده شنیدن سؤال شد. مرد با بی ادبی گفت: آیا تو بقر هستی؟ و خنده احمقانه ای سر داد تا رهگذرانی هم که سؤالش را شنیده بودند، بخندند. امام باقر (ع) بدون این که ذرّه ای عصبانی شود، به آرامی گفت: نه، من باقر هستم.

مرد مسیحی که به هدف خود نرسیده بود، سعی کرد به امام طعنه بزند. بنابر این از آن حضرت پرسید: آیا تو فرزند یک آشپز هستی؟ امام باقر (ع) با این که به قصد زشت او پی برده بود، با حوصله این طور پاسخ گفت: آشپزی حرفه مادرم بود [داشتن حرفه آشپزی که عیب نیست ].

مرد نادان که دیگر نمی دانست چه بگوید، با بی شرمی پرسید: آیا تو پسر آن زنِ بد اخلاقی؟ امام آخرین سؤال بی ادبانه او را به بهترین شکل پاسخ داد: اگر تو راست می گویی، خداوند او را بیامرزد و اگر تو دروغ می گویی، خداوند تو را بیامرزد!

از پاسخ مؤدّبانه امام، مرد مسیحی مات و مبهوت شد. انگار دنیا را بر سرش خراب کردند. از رفتار خود بسیار شرمنده شد و با خود اندیشید: این شخص، بنده برگزیده خداست وگرنه هر انسان معمولی با سخنان توهین آمیز من، از کوره در می رفت و عصبانی می شد. بی تردید، دین اسلام، دین حق و حقیقت است که چنین انسان بزرگی، امام و پیشوای آن است. او به دلیل اخلاق و رفتار بزرگوارانه امام باقر (ع) همان جا به دین اسلام گروید و مسلمان شد. به نقل از: آفتاب دانش، حسین صالح، ص 69

دوم (سیره اخلاقی اجتماعی امام باقر)

ابوبصير گويد: در كوفه براي زني قرآن مي خواندم. يك بار در موردي با او شوخي كردم! بعد از مدتي كه به خدمت امام باقر عليه السلام رسيدم مرا مورد مذمت و سرزنش قرار داد و فرمود: كسي كه در خلوت مرتكب گناه شود خداوند به او نظر لطف نمي كند. چه سخني به آن زن گفتي؟
از روي شرم و حيا سر در گريبان افكندم و توبه كردم.
امام باقر عليه السلام فرمود: شوخي با زن نامحرم را تكرار نكن

قصه هاي تربيتي چهارده معصوم- نوشته محمد رضا اكبري

سوم (سیره اخلاقی اجتماعی امام باقر)

سدير يكي از شاگردان امام باقر عليه السلام بود. او مي گويد: امام باقر عليه السلام به من فرمود: اي سدير آيا روزانه يك برده آزاد مي كني؟
عرض كردم: نه.
امام عليه السلام فرمود: در هر ماه چطور؟
عرض كردم: نه.
حضرت فرمود: در هر سال چطور؟
عرض كردم: نه.

امام عليه السلام گفت: سبحان الله، آيا دست يكي از شيعيان ما را مي گيري و به خانه ببري و به او غذا دهي تا سير شود؟ به خدا سوگند اين كار بهتر از آزاد كردن برده اي است كه از فرزندان حضرت اسماعيل باشد.

چهارم

مرحوم شيخ كلينى و ديگر بزرگان آورده اند:
روزى عدّه اى از دوستان و شيعيان حضرت ابوجعفر، امام محمّد باقر عليه السلام به ملاقات آن حضرت شرف حضور يافتند.

چون وارد اتاق شدند و نشستند، متوجّه گشتند كه يكى از كودكان امام عليه السلام سخت مريض و ناراحت است و حضرت غمگين و اندوهناك مى باشد؛ به طورى كه لحظه اى قرار و آرام ندارد.
با خود گفتند: چنانچه مسئله و حادثه اى براى اين كودك بيمار پيش آيد، آيا امام عليه السلام با اين بى تابى كنونى كه دارد، چه خواهد كرد.
پس از گذشت لحظاتى ، صداى ناله و شيون از درون خانه به گوش رسيد و حضرت حركت نمود و از نزد حضّار خارج شده و به درون منزل رفت .
و چون مدّتى كوتاه گذشت ، امام عليه السلام با حالتى رضايت بخش و در ظاهر شادمان ، به داخل اتاق مراجعت نمود.
تمامى افراد حاضر در مجلس ، از اين جريان متعجّب شده و گفتند: ياابن رسول اللّه ! همه ما فدايت گرديم ، ما ترسيديم كه مبادا حادثه اى پيش آيد و شما بى تاب و اندوهناك گرديد!
حضرت فرمود: چنانچه مرض و ناراحتى براى يكى از ما – اهل بيت عصمت و طهارت – پيش آيد، دوست داريم كه با لطف خداوند مهربان ، مرض برطرف گشته و بيمار شفا يافته و تندرستى خود را باز يابد.
ولى اگر حادثه اى پيش آمد و مقدّرات الهى فرا رسيد، تسليم رضا و تقدير الهى خواهيم بود.
——————————————————–
1 – بحارالا نوار: ج 46، ص 31، كافى : ج 3، ص 326.

پنجم

مرحوم شيخ طوسى ، راوندى و ديگر بزرگان ، به نقل از ابو بصير حكايت كند:
روزى به محضر مقدّس امام محمّد باقر عليه السلام شرفياب شدم و لحظاتى بعد از آن ، حمران نيز به همراه بعضى از افراد وارد شد و به حضرت خطاب كرد و گفت : ياابن رسول اللّه ! عكرمه در سكرات مرگ قرار گرفته است .

ابوبصير گويد: عكرمه با خوارج هم عقيده بود و خود را از امام محمّد باقر عليه السلام رهانيده بود.
حضرت با شنيدن سخن حمران ، از جاى خود برخاست و فرمود: مرا مهلت دهيد تا بروم و بازگردم ؟
گفتيم : مانعى نيست .
لذا امام باقر عليه السلام حركت نمود و رفت و پس از گذشت لحظاتى دوباره مراجعت نمود و اظهار داشت :
چنانچه پيش از آن كه عكرمه ، جان از جسدش مفارقت كند، او را درك مى كردم ، كلماتى را به او تعليم و تلقين مى نمودم كه برايش بسيار سودمند و نجات بخش مى بود؛ وليكن موقعى بر بالين او رسيدم كه تمام كرده و جان از بدنش ‍ خارج گشته بود.
ابوبصير افزود: به حضرت عرض كرديم : فدايت گرديم ، آن كلمات چيست تا ما از آن ها براى خود و ديگران بهره گيريم ؟
فرمود: همان كلماتى است كه شماها بر آن معتقد هستيد.
و سپس افزود: هرگاه بر بالين شخصى قرار گرفتيد كه احتمال مرگ براى او مى دهيد، او را بر شهادت و اقرار به ((لااله الاّاللّه ، محمّد رسول اللّه )) و نيز بر ولايت و امامت ما – اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام – تلقين كنيد، كه از جهاتى براى او سودمند و نجات بخش خواهد بود.
——————————————————–
1 – دعوات راوندى : ص 113، مستدرك الوسائل : ج 2، ص 125، رجال كشّى : ص 216، ح 387، بحارالا نوار: ج 81، ص 236، ج 16.

ششم

شخصى مى ‏گويد امام را در نواحى مدينه ديدم كه تكيه كرده بود بر دو غلامش (ظاهرا براى كشاورزى به نواحى رفته بودند) و امام مردى‏ هيكل‏دار بود و عرق از او مى‏ ريخت. گفتم بروم و او را موعظه كنم. نزديك شدم و گفتم: چگونگى بزرگى از بزرگان قريش در اين ساعت و با اين‏ حال در طلب دنيا آمده است؟ اگر مرگ در اين حال به سراغتان بيايد چه مى‏كنيد؟

حضرت فرمود: اگر در اين حال از دنيا بروم در حال طاعت خدا از دنيا رفته‏ ام با اين طاعت خود را از مردم و از تو بى‏ نياز مى‏كنم. من ترسيدم كه در حال معصيت بميرم. آن شخص مى‏گويد به امام گفتم: يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَرَدْتُ أَنْ أَعِظَكَ فَوَعَظْتَنِي‏ إرشاد مفيد، ج 2، ص 161.

هفتم

هرگاه امرى پدرم را محزون مى‏ كرد زنان و بچه ‏ها را جمع مى‏ كرد و دعا مى‏ كرد و آنها آمين مى‏گفتند.

قَالَ الصَّادِقُ ع: كَانَ أَبِي ع إِذَا حَزَنَهُ أَمْرٌ جَمَعَ النِّسَاءَ وَ الصِّبْيَانَ ثُمَّ دَعَا وَ أَمَّنُوا كافى، ج 2، ص 487.

هشتم

راوى مى‏ گويد من و شخصى ديگر خدمت حضرت عليه ‏السلام رسيدم. اطاق حضرت مزين بود و بر روى حضرت لحافى به رنگ گل بود و حضرت‏ لحيه ‏اش را پيچيده بود و سرمه كشيده بود. مسائل خود را پرسيدم وقتى برخاستيم حضرت فرمود: فردا با اين دوستت نزد من بياييد. فردا كه‏ خدمت رسيديم فرش اطاق از حصير بود و حضرت لباس خشنى پوشيده بودند. حضرت رو كرد به همراهم و فرمود: ديروز در منزل خانم بودم و روز او بود و خانه هم خانه او بود و متاع متاع او بود چون او براى من آرايش كرده بود بر من لازم بود كه براى او آرايش كنم … پس در قلبت چيزى داخل نشود و فكرى نكنى. بحار، ج 46، ص 293.

نهم

امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:
از پدرم، حضرت ابوجعفر، باقرالعلوم عليه السلام شنيدم، كه مى فرمود: هر كه در مقابل ناملايمات و حرف هاى نابجاى اهل منزل صبر و تحمّل كند، ثواب روزه دار و شب زنده دار نصيبش مى گردد و هم نشين با شهدائى مى شود، كه در ركاب حضرت رسول صلى الله عليه و آله شهيد شده باشند. ثواب الا عمال : ص 235. (سیره اخلاقی اجتماعی امام باقر)

---

سیره اخلاقی اجتماعی امام سجاد

 

داستانهایی از سیره اخلاقی اجتماعی حضرت امام حسین علیه السلام

داستان اول (سیره اخلاقی اجتماعی امام حسین)

امام حسين (ع) غلامي را ديد سگي را نان مي‏دهد. پرسيدند چرا؟ گفت محزونم. مي‏خواهم با اين كار غم دلم برطرف شود و غصه من اين است كه غلام مردي يهودي هستم. حضرت (ع) 200 دينار برداشتند و به يهودي گفتند غلام را نمي‏فروشي؟ غلام را بخشيد و باغ را نيز به امام (ع) بخشيد. امام هم باغ را به غلام دادند و او را آزاد كردند. در اينجا يهودي و همسر او مسلمان شدند.

دوم

امام حسن و امام حسين (عليهم السلام)

چون امام حسن صد درهم به فقير داد امام حسين 99 درهم داد.

ادب امام حسن و امام حسين (عليهم السلام) در آموزش وضو به ديگران‏

سوم (سیره اخلاقی اجتماعی امام حسین)

در جنگ صفين، لشكر حضرت على تشنه شدند. افرادى به سراغ آب رفتند، ولى دست خالى برگشتند. امام حسين از پدر اجازه گرفت و رفت و آب آورد. حضرت على به گريه افتاد. پرسيدند چرا گريه ميكنى؟ فرمود: همين كسى كه امروز مسلمانان را سيراب كرد، در آينده در كربلا در كنار آب تشنه شهيد خواهد شد.

چهارم

مردى خدمت امام حسين عليه السلام رسيد، و عرض كرد كه شخص ‍ گنه كارى هستم و نمى توانم خود را از معصيت نگهدارم، لذا نيازمند نصايح آن حضرت مى باشم. امام عليه السلام فرمودند:
پنج كار را انجام بده ، بعد هر گناهى مى خواهى بكن !
اول : روزى خدا را نخور، هر گناهى مايلى بكن !
دوم : از ولايت خدا خارج شو، هر گناهى مى خواهى بكن !
سوم : جايى را پيدا كن كه خدا تو را نبيند، سپس هر گناهى مى خواهى بكن !
چهارم : وقتى ملك الموت براى قبض روح تو آمد اگر توانستى او را از خودت دور كن و بعد هر گناهى مى خواهى بكن !
پنجم : وقتى مالك دوزخ تو را داخل جهنم كرد، اگر امكان داشت داخل نشو و آن گاه هر گناهى مايلى انجام بده !

بحار، ج 87، ص 126

پنجم (سیره اخلاقی اجتماعی امام حسین)

امام صادق عليه السلام فرمود : زني در كعبه طواف مي كرد و مردي هم پشت سر آن زن مي رفت . آن زن دست خود را بلند كرده بود كه آن مرد دستش را به روي بازوي آن زن گذاشت خداوند دست آن مرد را به بازوي آن زن چسبانيد.
مردم جمع شدند حتي قطع رفت و آمد شد. كسي را به نزد امير مكه فرستادند و جريان را گفتند. او علما را حاضر نمود، و مردم هم جمع شده بودند كه چه حكم و عملي نسبت به اين خيانت و واقعه كنند، متحير شدند ! امير مكه گفت : آيا از خانواده پيامبر صلي الله عليه و آله كسي هست؟
گفتند : بلي حسين بن علي عليه السلام اينجاست. شب امير مكه حضرت را خواستند و حكم را از حضرتش پرسيدند.
حضرت اول رو به كعبه نمود و دستهايش را بلند كرد و مدتي مكث فرمود : و بعد دعا كردند. سپس آمدند دست آن مرد به قدرت امامت از بازوي آن زن جدا نمودند.
رهنماي سعادت 1/36 – شجره طوبي ص 422

ششم

روز عاشورا بود، بسياري از ياران باوفاي امام حسين(ع)، به خاك و خون غلتيده و به شرفِ شهادت رسيده بودند.

«ابوثمامه صيداوي» يكي از فداكاران و ياران امام حسين(ع)، متوجّه شد كه وقت نماز ظهر فرا رسيده است بي‌درنگ به حضور امام حسين(ع) شتافت و گفت «يا اباعبدالله! جانم فدايت! مي‌بينم كه اين دشمنان بي‌دين، دست به نبردي سخت زده‌اند، امّا به خدا سوگند! من نمي‌گذارم تو كشته شوي مگر اين‌كه پيش از تو به خون درغلتم، اينك دوست دارم كه اين آخرين نماز ظهر را با شما به جاي آورم امام(ع) سر به آسمان بلند كرد و چون ديد هنگام نماز فرا رسيده،‌ فرمود «اي ابوثمامه! از نماز ياد كردي؛ خداوند تو را در صف نمازگزاران قرار دهد» در اين هنگام يكي از سربازانِ سپاه يزيد، با صداي بلند و گستاخانه و بي‌شرمانه فرياد برآورد «نماز شما مقبول درگاه خداوند نيست!» زهير بن قين و سعيد بن عبدالله، پيش روي حضرت ايستادند تا امام بتواند نماز ظهر را به جاي آورد، آن دو بزرگوار، وجود خود را سپر تيرها و نيزه‌ها ساختند و امام ع در آن هنگامه خون و شمشير، با تعداد اندكي از ياران بي‌نظيرش كه باقي مانده بودند، به اقامه نمازِ خوف پرداخت.
________________________
منتهي الآمال ج1 ص420

هفتم (سیره اخلاقی اجتماعی امام حسین)

در يكي از منازلِ بين راه مكّه و كوفه، كه حسين‌‌‌عليه السلام و اصحابش منزل كرده بودند، زُهير بن قين كه از روبرو شدن با آن حضرت دوري مي‌كرد تا مبادا حضرت از او ياري بخواهد، نيز در آن محل، به خاطر وجود آب، فرود آمد هنگامي كه زهير و برخي از خويشاوندانِ خود غذا مي‌خوردند، فرستاده امام حسين‌‌‌(ع) رسيد و او را دعوت كرد كه به نزد آن حضرت برود زُهير از پاسخ خودداري كرد همسر وي، دِلْهَم، او را سرزنش نمود كه چرا پاسخ فرزند پيامبر(ص) را نمي‌دهي؟ دست كم برو و سخنان او را گوش ده و برگرد زهير حركت كرد و به خيمه امام حسين(ع) آمد و با آن حضرت گفتگو نمود و بلافاصله به خيمه خود بازگشت، و در حاليكه آثار سرور و خوشحالي از چهره او نمايان بود، گفت «خيمه مرا در ميان خيمه‌گاه ياران حضرت قرار دهيد»، و به همسرش گفت «تو نيز، نزد اقوام خود برگرد نمي‌خواهم در اين سفر به تو سختي برسد» و سپس به همراهانش گفت «هر كس ميل دارد كه در ياري فرزند رسول خدا(ص) شركت كند با ما بيايد و هر كه با ما نيست، با او وداع مي‌كنم» همسرش او را دعا كرد و از وي، درخواستِ شفاعت نمود.
______________
اللهوف ص40

هشتم

معاويه به مروان، والي حجاز، نامه‌اي نوشت و امر كرد كه امّ‌كلثوم، دختر عبدالله بن جعفر همسر حضرت زينب سلام الله عليها را براي پسرش يزيد، خواستگاري كند چون مروان نزد عبدالله بن جعفر آمد و جريان را مطرح كرد، عبدالله گفت «بزرگ ما حضرت امام حسين(ع) است كه دايي دختر مي‌باشد و اختيار با اوست؛ هر چه او بفرمايد، انجام خواهيم داد» چون حضرت را در جريان امر قرار دادند، طلب خير از خدا نمود و در جمع مردم، كه در مسجد گرد آمده بودند، حاضر شد مروان با تجملات فراوان در كنار حضرت نشست و گفت «معاويه مرا امر كرده است كه دختر عبدالله بن جعفر را براي پسرش، يزيد خواستگاري كنم و هر مهريه‌اي را كه پدرش بخواهد بپردازم و قرض پدرش را ادا كنم تا اين كار وسيله صلحي بين دو قبيله بني هاشم و بني اميه باشد و موجب افتخار شما گردد عجب از يزيد دارم كه چگونه به سوي شما مايل شده است در حاليكه كُفوي و همتايي ندارد اي ابا عبدالله! جواب بده!» چون سخنان او به پايان رسيد، حضرت پس از حمد و ثناي الهي و صلوات بر حضرت پيامبر(ص) فرمود «اي مروان! سخني چند گفتي و ما شنيديم اما در مورد مهريّه؛ بدان كه اگر ما به اين ازدواج راضي شويم از سنت پيامبر(ص) فراتر نخواهيم گفت.

و اما در مورد قرض هاي پدرش؛ بدان كه در بين ما رسم نيست كه زنان قرضهاي ما را ادا كنند گفتي كه به وسيله اين ازدواج، بين دو قبيله صلح برقرار شود؛ بدان كه ما براي خدا با شما دشمني كرده‌ايم و در اين دنيا هرگز صلح نخواهيم كرد؛ پيوند نَسَبي نتوانست بين ما صلح ايجاد كند تا چه رسد به پيوند سببي اما اين كه گفتي يزيد كفو و همتايي ندارد؛ بدان كه سلطنت پدر وي، كه از روي ظلم و ستم است، موجب شرافتِ او نگرديده است و اما اين كه گفتي اين پيوند موجب افتخار ما خواهد بود؛ بله نزد نادانان و اهل جهالت چنين است ولي نزد عاقلان و اهل معرفت، اين ازدواج، فخر اوست نه فخر ما» بعد حضرت فرمود «اي گروه حاضر! گواه باشيد كه من، ام كلثوم، دختر عبدالله بن جعفر را به پسر عمويش، قاسم بن محمد بن جعفر تزويج نمودم؛ به مهريه پانصد درهم؛ و مزرعه خودم را در مدينه به آن دختر بخشيدم كه براي خرجِ‌ آنان بس است» مروان چون اين سخنان را شنيد رنگش تغيير كرد.
________________________
جلاء العيون صفحه 454

نهم

روزي قيس بن ذريح از محلّه يحيي بن كَعب مي‌گذشت؛ از «لَبْني» دختر حباب الكعبيه آب خواست و شيفته جمال او شد و به پدرش، ذريح، جريان را گفت ذريح، كه مردي ثروتمند بود، از اين وصلت امتناع نمود و گفت «بايد با عموزادگان خود وصلت كني»
قيس از مادرش كه دايه امام حسين (ع) بود كمك خواست، لكن اوهم كمكي نكرد قيس خود شرف‌ياب محضر حسين(ع) گرديد و از حضرتش كمك خواست، امام(ع) خود به خيمه حباب رفت و او مقدم حسين(ع) را بسيار گرامي داشت و گفت «هر امري داشتيد مي‌فرموديد تا خود خدمتتان برسم» امام(ع) خواسته‌اش را بيان كرد، حباب گفت «يا بن رسول الله(ص)! فرمان، فرمان توست و هرچه صلاح مي‌دانيد انجام دهيد ولي اي كاش پدر اين جوان را مي‌فرموديد كه او نيز براي خواستگاري بيايد زيرا مي‌ترسم او بي ميل به اين وصلت باشد و اين برما ننگي شود»
حسين(ع) به قبيله ذريح آمد و اهل قبيله به احترام امام(ع) بپا خاستند و مقدم امام(ع) را بسيار گرامي داشتند چون از علت تشريف فرمايي با خبر شدند همه ابراز اطاعت نمودند امام، همه آنها را همراه خود جهت خواستگاري، نزد قبيله حباب برد و آن‌ دو به عقد هم درآمده و با هم ازدواج كردند روزگاري با هم زيستند، بعدها در نتيجه عقيم بودن عروس، ذريح، قيس را وادار به طلاق نمود؛ اما قيس از محبّت و مهر «لبني» دست بر نمي‌داشت، ولي در اثر فشار پدر، بين آنها جدايي افتاد وقتي امام حسين(ع) باخبر شد، بسيار ناراحت شد و ذريح را سرزنش نمود و گفت «آيا حلال بود رشته محبّت ها را با شمشير قطع كني؟»
________________
قمقام ص 141

دهم

معاويه كنيز بسيار زيبايي را به صد هزار درهم خريد و به اطرافيان خود رو كرد و پرسيد «اين كنيز براي چه كسي شايسته است؟» گفتند «براي شما»
معاويه گفت «درست نگفتيد، بلكه اين بانو شايسته حسين بن علي است، زيرا اين زن هم داراي شرافت و معرفت است؛ و هم بين من و پدر حسين اختلافاتي وجود دارد، كه اميد دارم با اهداي اين كنيز به او، اختلاف ما برطرف شود»
معاويه با طرح اين دسيسه سياسي، كنيز را همراه اموال بسيار و لباسهاي فاخر به حضور حسين(ع) فرستاد امام حسين(ع) پرسيد «اسمت چيست؟»
كنيز گفت «هَوي» يعني آرزو يا عشق
امام حسين(ع) فرمود «خودت هم مثل نامت هستي، آيا چيزي بلدي؟»
كنيز گفت «آري، قرآن بخوانم يا شعر؟!»
امام حسين(ع) فرمود «قرآن بخوان»
كنيز اين آيه را خواند «وَعِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُهاَ إِلاَّ هُوَ وَ‌يَعْلَمُ مَا فيِ الْبَّرِ وَ‌ الْبَحْرِ وَ‌مَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَهٍ إِلاَّ يَعْلَمُها وَ لاَ حَبَّةٍ فيِ ظُلَماتِ اْلاَرضِ وَ لاَرَطْبٍ وَ‌لاَ يَابِسٍ اِلاَّ فيِ كِتابٍ مُبِينٍ» يعني كليدهاي غيب نزد خداست، جز او كسي به آنها آگاهي ندارد و آنچه در خشكي و درياست مي‌داند و هيچ برگي از درختي نمي‌افتد جز آن كه خدا به آن آگاه است و هيچ دانه‌اي در تاريكي زمين و هيچ تري و خشكي نيست جز آنكه در كتاب مبين است.
امام حسين(ع) از او خواست شعري بخواند
كنيز اين شعر را خواند «اَنْتَ نِعْمَ الْفَتي لَوْ كُنْتَ تَبقيِ غَيرْ اِنْ لا بَقَاء لِلإنسانِ»
تو جواني نيك و زيبايي، اگر بقا مي‌داشتي، ولي بقايي براي انسان نيست.
امام حسين(ع) سخت تحت تأثير قرار گرفت و گريست آنگاه به آن كنيز با معرفت رو كرد و فرمود «تو را آزاد كردم و هر چه معاويه فرستاده مال خودت باشد»
________________________________________
دراسات و بحوث في تاريخ الاسلام ج1 ص 155

یازدهم

روزي امام حسين(ع) از مردي پرسيد «از اين دوكار، كدام را بيشتر دوست داري نجات مسلماني كه توان دفاع ندارد و كسي قصد كشتن او را كرده يا نجات مسلماني كه كسي قصد گمراه كردن او را دارد؟»
آن مرد گفت «من نجات آن مؤمن را از انحراف آن دشمن ناصبي، بيشتر دوست دارم؛ چرا كه خداوند در قرآن مي‌فرمايد “وَمَنْ أَحْياها فكأنّما أَحيا النّاسَ جميعاً”» و هر كس انساني را از مرگ رهائي بخشد چنان است كه گويي همه مردم را زنده كرده است
امام حسين(ع) چيزي نفرمود؛ گويا با سكوت خود، انتخاب آن مرد را پذيرفت و امضا نمود.
_____________________
نورالثقلين ج1 ص 250

دوازدهم

شخصي به نام عبدالرحمان، در مدينه، معلم نوجوانان بود امام حسين(ع) يكي از فرزندان خود، به نام جعفر را به مكتب او فرستاد معلّم، آيه شريفه «الحمد لله رب العالمين» را به جعفر آموخت، امام حسين(ع) نيز در مقابل، هزار دينار و هداياي گران‌بهاي ديگري به وي بخشيد شخصي از امام ع پرسيد «آيا عبدالرحمان،‌ شايسته اين همه پاداش بود؟»
امام حسين(ع) فرمود «آنچه به او دادم هيچ‌گاه با ارزش آموختن اين آيه الحمد لله رب العالمين به پسرم، برابري نمي‌كند»
______________________
تفسير برهان ج1 ص43

سیزدهم

عربي بياباني وارد مدينه شد وگفت «بزرگوارترين كس در اين شهر كيست؟»
او را به امام حسين‌‌‌(ع) راهنمايي كردند عرب داخل مسجد شد اباعبد الله‌‌‌(ع) را ديد كه نماز مي‌خواند در مقابل حضرت ايستاد و چنين گفت «هر كه امروز به تو اميد دارد و حلقه در خانه تو را مي‌زند، نااميد نمي‌شود تو اهل بخشش و اعتمادي پدرت علي‌‌‌(ع) قاتل فاسقان بود اگر دين اسلام به وسيله گذشتگان شما عرضه نمي‌شد، جهنم ما را در بر مي‌گرفت»
امام‌‌‌(ع) با شنيدن اشعار او دانست انتظار كمك دارد پس به قنبر فرمود «از مال حجاز چيزي مانده است؟» گفت «چهار هزار دينار مانده» فرمود «آن‌ها را بياور، كسي كه از ما سزاوارتر است آمده است آنگاه دو عدد لباس خود را آورد، پولها را در آن پيچيد و از لاي در به اعرابي داد و فرمود «اين پولها را بگير من از تو معذرت مي‌خواهم! بدان كه من به تو دلسوز و مهربانم اگر در زندگي امروز، حكومت در دست ما بود، آسمانِ بخشش ما بر تو بسيار مي‌باريد؛ ليكن حوادث روزگار، كارها را عوض كرده و دست من از احسان كوتاه است»
أعرابي پولها را گرفت و گريست امام فرمود «گويا عطاي مرا كم حساب كردي؟»
گفت «نه، مي‌گريم كه چگونه مرگ، اين دست بخشنده را از بين مي‌برد»
______________________
بحار الانوار ج44 ص190

چهاردهم

روزي يك از غلامان امام حسين‌‌‌(ع) مرتكب گناهي شد كه سزاوار مجازات گرديد، امام حسين‌‌‌(ع) دستور داد تا او را با چند ضربه تأديب كنند.
غلام صدا زد اي آقاي من “والكاظمين الغيظ” يعني خدا در قرآن مي‌فرمايد از صفات پرهيزكاران اين است كه خشم خود را فرو مي‌برند.
امام حسين‌‌‌(ع) فرمود «رهايش كنيد»
غلام، دنبال آيه فوق را خواند “والعافين عن الناس” يعني پرهيزكاران، مردم را مي‌بخشند.
امام حسين‌‌‌(ع) به او فرمود «تو را بخشيدم»
غلام گفت اي آقاي من “والله يحبّ المحسنين” يعني خداوند نيكوكاران را دوست مي‌دارد.
حضرت فرمود «تو را در راه خدا آزاد كردم، و يك برابر آنچه به تو مي‌داده‌ام به تو مي‌دهم»
_______________________
اعيان الشيعه ج1 ص580

پانزدهم

روزي امام حسين‌‌‌(ع) بر جمعي از مساكين گذشت كه عباي خود را افكنده و نشسته بودند و نان خشكي مقابل آنها بود چون به ايشان رسيد، آن حضرت را دعوت كردند،‌ حضرت از اسب پايين آمد و فرمود «خدا متكبران را دوست نمي‌دارد» و نزد آنان نشست و با ايشان غذا خورد سپس فرمود «حال كه من دعوت شما را اجابت كردم، شما نيز دعوت مرا اجابت كنيد» و آنگاه ايشان را به خانه برد و به خدمتكار خود فرمود «هر چه براي مهمانان عزيز و محترم ذخيره كرده‌اي، حاضر ساز و از ايشان پذيرايي گرمي به عمل آور!»
__________________________
بحار الانوار ج70 ص178 باب130

شانزدهم

يكي از مسلمانان مدينه به شخصي بدهكار بود و نمي‌توانست بدهي خود را بپردازد از طرفي، طلب‌كار نيز اصرار بر دريافت پولش داشت.
فرد بدهكار براي چاره جويي نزد امام حسين‌‌‌عليه السلام آمد هنوز حرفي نزده بود كه امام حسين‌‌‌عليه السلام دريافت، او براي حاجتي آمده است؛ به او فرمود «آبروي خود را، با خواهش رو در رو، مريز نياز خود را در نامه‌اي بنويس، كه به خواست خدا آنچه تو را شاد كند، به تو خواهم داد»
او در نامه‌اي نوشت «اي اباعبد الله! فلاني پانصد دينار از من طلب دارد و اصرار دارد كه طلبش را بگيرد لطفاً او را راضي كنيد، تا وقتي پولدار شوم به من مهلت دهد»
امام حسين‌‌‌عليه السلام پس از خواندن نامه او، به منزل رفت و هزار دينار در كيسه‌اي برايش آورد و فرمود «با پانصد دينار، بدهي خود را بپرداز؛ و با پانصد دينار ديگر، به زندگي خود سر و سامان بده؛ و پيش هيچ كس جز چند نفر حاجت خود را مگو دين‌دار، كه دين جلو او را مي‌گيرد؛ جوانمرد، كه بخاطر جوانمردي حيا مي‌كند؛ صاحب اصالت خانوادگي، كه مي‌داند تو نمي‌خواهي آبرويت به‌خاطر نيازت ريخته شود؛ او شخصيت تو را حفظ و حاجتت را برآورده مي‌كند»
__________________
تحف العقول ص251

هفدهم (سیره اخلاقی اجتماعی امام حسین)

روزي امام حسين‌‌‌(ع) با اصحاب و ياران، به باغ خود رفتند غلام آن حضرت، به نام «صاف»، در باغ مشغول كار بود وقتي كه به باغ نزديك شدند، ملاحظه كردند كه غلام، نشسته و مشغول خوردن نان است و سگي هم نزديك اوست وي مقداري از نان را مي‌خورد و مقداري را هم جلو سگ مي‌انداخت نان كه تمام شد، غلام گفت الحمد لله رب العالمين خدايا مرا و آقاي مرا ببخش و به او بركت بده! همانگونه كه به پدر و مادرش بركت دادي؛ برحمتك يا ارحم الراحمين!
امام‌‌‌(ع) غلام را صدا زد غلام، با اضطراب و وحشت بپا خاست و عرض كرد «آقاي من! ببخشيد شما را نديدم»
حضرت فرمود «من بدون اجازه وارد باغ تو شدم تو مرا ببخش»
غلام عرض كرد «شما اين سخنان را از روي لطف و تفضّل و كرم مي‌گوييد»
حضرت فرمود «ديدم كه قسمتي از نان را به سگ مي‌دادي» عرض كرد «اين سگ به من نگاه مي‌كرد و من شرم كردم كه خودم بخورم و اين حيوان به من نگاه بكند اين سگ، نگهبان باغ شماست و من هم غلام شما هر دو باهم از غذاي شما خورديم»
امام‌‌‌عليه السلام گريه كرد و فرمود «تو در راه خدا آزادي و به تو دو هزار دينار هم مي‌دهم» غلام عرض كرد «اگر مرا آزاد كني، دوست دارم كه در باغ شما خدمت كنم» حضرت فرمود «انسان جوانمرد چون سخني گفت، آن را با عمل ثابت مي‌كند» سپس فرمود «من گفتم بدون اجازه وارد باغ تو شدم يعني باغ، مال توست و من اين باغ را به تو بخشيدم ولي اين اصحاب و ياران من براي خوردن ميوه و خرما آمده‌اند از آنها به عنوان مهمانان خودت پذيرايي كن و به خاطر من، آنها را اكرام كن كه خدا تو را در قيامت اكرام كند؛ و بر حسن خلق و ادب تو بيفزايد» غلام عرض كرد «اگر شما اين باغ را به من بخشيديد، من هم آن را در اختيار اصحاب و شيعيان شما مي‌گذارم» (سیره اخلاقی اجتماعی امام حسین)
________________________________
مقتل الحسين خوارزمي ج 1 ص153

قرآن و امام حسین

داستانهایی از سیره اخلاقی و اجتماعی حضرت خدیجه سلام الله علیها

داستان اول:

بانويى كه عاشق كمال بود و به همين دليل همين كه از صداقت و امانت حضرت محمد صلى الله عليه و آله با خبر شد شخصى را به سراغ حضرت فرستاد و طى يك قرارداد[1] اموال خود را همراه يك غلام براى تجارت به شام در اختيار حضرتش قرار داد.

خديجه تنها يك همسر نبود بلكه در حقيقت يار و همراه و بازوى صادقى براى پيامبر صلى الله عليه و آله بشمار مى‏ رفت. و خداوند بسيارى از ناگوارى ‏هاى حضرت را از طريق خديجه آسان فرمود. او در راه حمايت از رسول خدا آخرين فداكارى و ايثار را از خود نشان داد. و اموالش در پيشبرد اهداف پيامبر صلى الله عليه و آله نقش مهمى داشت.[2]

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بعد از وفات خديجه گاه و بيگاه گوسفندى ذبح مى ‏نمود و گوشت آن را ميان دوستان خديجه تقسيم مى‏ كرد و بدين وسيله نام و ياد او را گرامى مى‏ داشت‏[3]

خديجه بانويى با اراده، عاقل و شريف بود. شخصى را نزد حضرت فرستاد و پيام داد كه من به خاطر شرافت و امانت و صداقت و اخلاق به تو علاقه پيدا كرده ‏ام. پيامبر صلى الله عليه و آله مسئله را با عموهاى خود مطرح كرد، مقدمات ازدواج آماده شد و حضرت با او ازدواج نمود رسول خدا صلى الله عليه و آله بيست شتر جوان مهريه‏ ى خديجه كردند و خطبه ‏ى عقد را ابوطالب عموى حضرت خواندند.[4] و با اينكه فرزندان متعددى از پيامبر صلى الله عليه و آله پيدا نمود ولى پس از فوت حضرت، تنها فاطمه زهرا عليها السلام به يادگار ماند.

داستان دوم:

خديجه عليها السلام به قدرى محبوب رسول خدا صلى الله عليه و آله بود كه در تاريخ مى‏ خوانيم پيرزنى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد و مورد لطف قرار گرفت همينكه خارج شد عايشه پرسيد: اين زن كيست؟ حضرت فرمود:

كسى است كه در زمان حيات خديجه به منزل ما مى ‏آمد و با او رفت و آمد داشت، اكنون ما بايد همان پيمان دوستى آنان را حفظ نماييم زيرا كه خوش پيمانى نشانه ايمان است.[5]

خديجه عليها السلام بيست و پنج سال در خدمت رسول اكرم صلى الله عليه و آله بود و در سن شصت و پنج سالگى از دنيا رفت.

آرى! دنيا جاى ماندن نيست، خديجه نيز همچون ديگران از دنيا رفت و پيامبر صلى الله عليه و آله را در سوگ خود نشاند. هنگام دفن خديجه رسول خدا صلى الله عليه و آله وارد قبر شد و به ياد او گريست‏ و در محله‏ ى «حجون»[6]  به خاك سپرده شد. خداوند پيامبر خود را مامور مى‏ كند تا بشارت بهشت به او دهد.

داستان سوم

خديجه هم مانند پيامبر (ص) از آزار مشركان و بت پرستان بي نصيب نبود. زنها او را منزوي كردند، زخم زبان مي زدند و حتي در موقع زايمان به كمك او نيامدند.

پيامبر (ص) هر وقت از تكذيب قريش و اذيت هاي ايشان محزون مي‏شد هيچ چيز آن حضرت را مسرور نمي‏كرد، مگر ذكر خديجه و خديجه آن حضرت را مي‏بوسيد و براي سلامتي اش صدقه مي‏داد.

داستان چهارم

از اخبار شيعه و سني معلوم مي‏شود علاوه بر كثرت اموال، در علم و اطلاع به كتب راويه معروفه بوده و او را ملكه بطحاء و طاهره مباركه و سيده نسوان مي‏گفتند و از آمدن پيامبر با خبر بوده است.

و هميشه از ورقة بن نوفل پرس وجو مي‏كرد و انتظار قدوم پيامبر (ص) را مي‏كشيد.

اولين بار وقتي خدمت پيامبر (ص) رسيد، اول از مهر نبوت پرسيد و آن را زيارت كرد و اشعاري در مدح آن حضرت سرود كه حاكي از كمال معرفت و علم و دانش او است.[7]

داستان پنجم

يكي از مناقب خديجه قبول ولايت امير المومنين و اولاد معصومين آن حضرت (ع) است. روزي رسول خدا خديجه را در كنار خود نشاند و فرمود:” براي اسلام شروطي است:

1. اقرار به توحيد
2. اقرار به رسالت رسولان‏
3. اقرار به معاد

4 اطاعت اولي الامر و ائمه معصومين با برائت از دشمنان ايشان.

خديجه به همه اقرار كرد و يكي يكي امامان معصوم را تصديق كرد، به خصوص علي بن ابيطالب (ع) را كه پيامبر (ص) فرمود: يَا خَدِيجَةُ هَذَا عَلِيٌّ مَوْلاكِ وَ مَوْلَي الْمُومِنِينَ وَ إِمَامُهُمْ بَعْدِي‏ رسول خدا دست خود را روي دست حضرت علي (ع) گذاشت و خديجه دستش را روي دست پيامبر (ص) و بدين گونه با علي (ع) بيعت كرد.[8]

داستان ششم

خديجه در جمع زنان در مسجد الحرام نشسته بود. شخصي يهودي گفت: به زودي در ميان شما پيغمبري مبعوث گردد، هر كدام مي‏توانيد با او ازدواج كنيد. همه زن ها به او سنگ پراندند به جز خديجه كه به نزد ورقه آمد و گفت: من از هيچ كدام از خواستگاران خوشم نمي‏آيد. ورقه گفت: پيامبر آخر الزمان زني خواهد گرفت كه سيده قوم خود باشد و اين خبر در كتب پيشينيان آمده است.

به پيشنهاد ورقة آبي حاضر كرد و غسل كرد و مقداري از انجيل و زبور را نوشت و زير سرش گذاشت. شب خوابي ديد جواني از خانه ابوطالب بيرون آمد با خصوصيات پيامبر (ص) از خواب بيدار شد و شروع كرد به گريستن و شعر سرودن. اشعارش در كتاب رياحين است.[9]

داستان هفتم

اولين روزي كه رسول خدا (ص) دعوت خود را آشكار كرد، خديجه هم از جمله حاميان حضرت بود. يك روز حضرت را سنگ باران كردند، از پيشاني حضرت خون جاري بود. شخصي خبر آورد براي حضرت علي (ع) كه محمد كشته شد. علي (ع) نزد خديجه آمد و فرمود:” پيامبر را سنگباران كرده ‏اند”.

خديجه صدا به گريه بلند كرد و همراه علي (ع) به دنبال پيامبر به راه افتادند. در دامنه كوه ها پيامبر را صدا مي‏زدند، جبرئيل خدمت پيامبر رسيد و عرض كرد:” خديجه را درياب كه از گريه او فرشتگان به گريه آمده‏اند”. بالاخره پيامبر را علي (ع) پيدا كرد. و خديجه حضرت را در حالي كه خون از صورتش جاري بود به خانه آورد. مشركين دور خانه را محاصره كردند و شروع كردند از هر طرف سنگ پراندن. علي (ع) و خديجه خود را سپر پيامبر كردند و هر سنگي كه مي‏ آمد به جان و دل مي‏خريدند. [10]

داستان هشتم

خديجه در شبي كه به خانه پيامبر (ص) آمد صندوقچه تمام اسناد و اموال خود را آورد و تحويل پيامبر داد و گفت: اين دارائي من است و خود نيز كنيز تو هستم. و وقتي كه مي‏خواست از دنيا برود، حتي پارچه ‏اي براي كفن نداشت. فاطمه را فرستاد خدمت پيامبر (ص) كه عبائي را كه هنگام وحي بر سر مي‏اندازيد كفن من كنيد.[11]

داستان نهم

زنان قريش چون با ازدواج خديجه مخالف بودند او را رها كردند. و لذا وقت زايمان كه به سراغ آنها فرستاد از آمدن خودداري كردند. خديجه دل شكسته شد. در اين حال چهار زن” كانهن من نساء بني هاشم” كه خداوند از بهشت فرستاده بود: (آسيه، مريم، ساره، كلثوم) به بالين آن حضرت فرستاد.

داستان دهم

روزي ابوطالب به رسول خدا (ص) گفت: من تصميم دارم تو را داماد كنم، اما اموالي ندارم. ولي خديجه با ما قرابت دارد و تجارت مي‏كند، چه خوب است براي تو هم سرمايه ‏اي بگيرم تا تجارت كني و از سود آن همسري بگيري. حضرت قبول كرد. ابوطالب به خانه خديجه آمد و پيشنهاد را مطرح كرد. خديجه گفت: خود محمد (ص) كجاست؟ من بايد از خودش بشنوم. ابوطالب عباس را فرستاد و حضرت را آورد. خديجه هم طعام مفصلي تهيه ديد و پذيرايي كرد و به سفر راضي شد وبه غلامش ميسره گفت: شتري حاضر كن و به پيامبر عرض كرد: اين لباس شما مناسب اين سفر نيست. حضرت فرمود:” جز اين ندارم”. خديجه بگريست و دستور داد 2 دست لباس مصري و دو برد يماني و يك عمامه وعصا آماده كنند. سپس ميسره و دو غلامش راملازم حضرت قرار داد و گفت: من اين مرد را بر اموال خود امين كردم. دست هيچ كس نبايد بالاي دست او باشد، از او اطاعت كنيد. تاجران مكه به شام رسيدند و به حضرت حسادت مي‏ ورزيدند و با هر حيله ‏اي شده بازار را به دست گرفتند و اجناس خود را فروختند و تنها اجناس پيامبر (ص) مانده بود. و حسودان مي‏گفتند: هرگز خديجه تاجري شوم تر از محمد (ص) به جايي نفرستاد. اما فرداي آن روز روستائيان اطراف شام از راه رسيدند و اجناس را به قيمت دو چندان خريدند. حضرت خوشحال به سوي مكه حركت كرد.

نزديك مكه پيامبر از كاروان جدا شد و به شهر آمد و خديجه پا برهنه به استقبالش شتافت. چون نوري را مشاهده كرده بود. مجددا حضرت برگشت و با كاروان وارد شهر شد. خديجه دستور داد در تمام دروازه ‏ها براي محمد (ص) قرباني كنند و با عزت و احترام حضرت را وارد خانه خديجه كردند. پيامبر (ص) سود سفر را براي خديجه گفت. او شگفت زده شده بود. از ميسره مشاهداتش را پرسيد او هم تمام قضايا، از جمله ماجراي راهب را تعريف كرد. خديجه هم ميسره و زن و فرزندش را آزاد كرد و به او خلعت فاخر و يك شتر و 200 هزار درهم داد.

پيامبر به خانه ابوطالب آمد و قصه را گفت و لباسي نيكو پوشيد و خود را معطر كرد و با هم رفتند به خانه خديجه تا مزد سفر را بگيرند. خديجه گفت: اين پولي كه مي‏خواهي از من بگيري در چه راهي مي‏خواهي مصرف كني؟ فرمود:” عمويم ابوطالب تصميم دارد همسري برايم بگيرد”. خديجه گفت: آيا حاضري من براي تو زني انتخاب كنم. فرمود:” راضيم”. عرض كرد: زني در نظر دارم كه در جود و عفت و كمال و طهارت و نسب نمونه است و يار و معين تو خواهد بود و به فقر تو هم سازگار است. حضرت سخني نفرمود. مجددا خديجه پيشنهادش را همراه با اشعاري مطرح كرد. حضرت (ص) فرمود:” تو ملكه حجازي و من مردي فقيرم”. خديجه گفت: من كه جان از تو دريغ ندارم، چگونه از بذل مال بترسم؟ سوگند به خداي كعبه مرا بپذير و اشكش جاري شد.

خديجه عرض كرد: هم اكنون خويشاوندان خود را به نزد پدرم ببر و خواستگاري كن و از مهريه زياد بيم نداشته باش. از عموها و خويشان او كسي‏ نظر موافق نداشت، بعضي هم مثل ابولهب نيش مي‏زدند كه كار لغوي است و اين دختر را به ما نخواهند داد. صفيه، دختر عبدالمطلب را به خانه خديجه فرستادند تا خبري كسب كند. او هم رفت و برگشت و گفت: كار تمام است. خديجه عظمت پيامبر (ص) را دريافته و مانعي نيست، به خانه خويلد رفتند. خويلد هم گفت: اختيار خديجه با خود اوست، ولي فكر نكنم رضايت بدهد، پس از ناراحتي كوتاه مدت ابوطالب و حمزه با وساطت ورقة قضايا تمام شد وخويلد هم رضايت خود را اعلام كرد. ورقة بن نوفل براي وساطت مزد و عطايي از خديجه طلب كرد. خديجه گفت: اموال من جلو چشم تو است هر مقدار كه مي‏خواهي بردار. ورقة گفت: من از مال اين جهان نمي‏خواهم، تنها چيزي كه مي‏خواهم شفاعت محمد (ص) در قيامت است. خديجه فرمود: من ضمانت مي‏كنم شفاعت آن حضرت را براي تو و پيامبر (ص) وقتي اين سخن ورقة را شنيد فرمود: لا أنسي الله لك ذلك يا ورقة و جزاك فوق صنيعك معنا با توافق خانواده عروس فرشتگان سجده شكر كردند. مقدمات زفاف آماده شد، برادران مشغول تهيه غذا شدند و مردم به خانه خديجه آمدند.

خديجه جايگاه ويژه ‏اي براي داماد آماده كرده بود. ابوجهل وقتي وارد شد، رفت آنجا بنشيند كه خديجه به او اطلاع داد بلند شود. در پيشاپيش خانواده داماد حمزه سيد الشهداء با شمشير قدم برمي داشت، وارد مجلس شده و خبر ورود پيامبر (ص) را مي‏دهد.

يا أهل مكة الزموا الادب و قللوا الكلام و انهضوا علي الاقدام و دعوا الكبر فإنه قد جاءكم صاحب الزمان محمد المختار.[12]

---

[1] بيش از سودى كه به ساير افراد مى‏داد با حضرت قرارداد بست، سيره‏ى ابن هشام، ج 1، ص 199.

[2] اعيان الشيعه، ج 6، ص 311- 312

[3]اعيان الشيعه، ج 6، ص 311- 312

[4] تاريخ اسلام دكتر آيتى ص 64 در( سفينة البحار) مهريه مبلغ ديگرى بيان شده است ودر ديگرى ميخوانيم كه حضرت خديجه( ع) در جلسه اى كه براى گفتگو تشكيل شده بود فرمود مهريه من از مال خودم پرداخت و به عهده خودم است‏

[5] سفینه البحار

[6] حجون تقريباً در يك كيلومترى مسجد الحرام و امروز در قلب شهر مكه و قبرستان ابوطالب در همان محله است‏

[7] رياحين الشريعة

[8] الصراط المستقيم، ج 2، ص 88.

[9] ریاحین الشریعه

[10] رياض الشريعة

[11] سفينه، ج 1، ص 379

[12]  بحار الانوار، ج 16، ص 66.

---

سیره اخلاقی اجتماعی حضرت زهرا